Kâğıt para olmaz , akçe isterim!!!

Bugünlerde Yapı Kredi Kültür ve Sanat Yayıcılık Vedat Nedim Tör müzesinde 31 Ağustosa kadar kâğıt paranın 200 yıllık serüveni gözler önüne seriliyormuş, gidenler şanslı…

Sergide ilk önce Osmanlı’da ilk kullanılan kaimelerle karşılaşıyormuşuz. Esham kavaimi ,  evrak-ı nakdiye, kavaim-i nakdiye-i  mu’tebere  o dönemde belgelere geçen , paranın isimlerinden yalnızca birkaçı.İlk  kaimeler Abdülmecid döneminde piyasaya sürülüyor.Devletin en karışık dönemlerinden biri.Tanzimat’ın da ilan edilmesiyle halka vaat edilen reformların gerçekleştirilmesi için büyük bir mali kaynağa ihtiyaç var.Yeni gelir kaynaklarına yoğun gereksinim sonucu  sikke yerine ilk yazılı kaimeler Ocak 1840’ta geçici olarak piyasaya sürülür.Bu yeni para ülkenin her tarafında geçerlidir.
 
Fakat bütün dünyada olduğu gibi Osmanlı’da da kâğıt paraya halkın güveni kolay kazanılamaz . Alışverişlerde para üzerinden pazarlık yapar .’’Kağıt para istemem akçe isterim.’’ Der. Şıkırtısı olmayan para itibar etmez . Neyse ki Osmanlıda kâğıt para kullanmayanlara Fransa’daki gibi hapis ya da idam, İran’daki gibi ölüm ya da mallara el koyma cezası uygulanmaz.

Kalpazanlık da haliyle paranın tarihine paralel bir seyir izler. Kıs sürede Osmanlıda da sahte paralar piyasaya sürülür. Hükümet farklı yollar denediyse de Anadolu’daki sahte paralara ulaşamayınca da kaime uygulamasını Anadolu’dan kaldırır. Bu süreçte zaman zaman krizler de yaşanmıştır.bunlardan biri de 13 Aralık 1861’de İstanbul’da kriz patlak verir ve altının fiyatı 440 kuruşa fırlar, artık kaime piyasaya geçmez olur . Halk endişeye kapılır ellerinde nakdi olanlar birkaç günlük ihtiyacı karşılayacak malzemeler alırlar ekmek vs. Sokaklarda ekmek kavgaları bile yaşanır. Bu olayların ihtilalle sonuçlanacağından korkanlarsa silah temin eder. Hükümet tarafından halk ikaz edilir ve 160 kuruşun üzerinde altın satanlar cezalandırılır nihayet altının değeri 190 kuruşa düşer.

Halkın kaimeleri kabullenme süreci oldukça sancılı geçer. Öyle ki kaime ilk tedavülden kalktığında memurlar ve halk arasında bayram sevinci yaşanır. Hatta Eyüp camiinde şükür namazı kılıp padişaha dua ederler…

Bu da uzun sürmez . Saray çevresini savurganlığı ve buna bağlı olarak borçlarının artması yaşanan kuraklık ve iç isyanlar sonucu 1875’de devlet iflasını ilan eder…Balkanlardaki karışıklık sonucu çözüm yine kaimelerde aranır.
Osmanlının buhranlı sürecinin bir parçasıdır kaimeler. Üç defa piyasaya sürülür, ilk ikisinde toplatılır.
Ayrıca kâğıt paralar yasa kapsamı dışında organik malzeme olması nedeniyle korunması, saklanması zor, ayrıca tedavülde iken elde edilen paralar da elden ele dolaştığı için yıpranmış oluyorlardı. Bu yüzden Osmanlıdan günümüze çok az para kalmıştır. O da bir iki kurumda ve özel koleksiyoncularda bulunuyor….
                           
                     Aksiyon_Haftalık haber dergisinden alıntıdır... (ss;68-69)