BED?R SAVA?I (17 Ramazan 2 H/13 Mart 624 M.)
"Siz güçsüz bir durumda iken Allah size Bedir'de yardım etmişti".
(Âl-i ?mran Sûresi, 1 2 3)
a) Kureyş'in Gönderdiği Kervan
Kureyş Medine'yi basıp Rasûlullah (s.a.s.)'i öldürmek, Müslümanl??? ortadan kaldırmak için hazırlanıyordu. Yap?lacak sava??n masraflar?n? karşılamak üzere, Ebû Süfyân'?n başkanlığında büyük bir ticâret kervanını Medine yolu ile ?am'a göndermi?lerdi. Nahle Vâdisinde öldürülen Hadramî o?lu Amr'?n kardeşi Âmir, Mekke sokaklar?nda ç?r?lç?plak:
-"Vâh Emrâh, vâh Amrâh..." diyerek dola??yor, halk? sava?a ve intikama te?vik ediyordu. Kervan döner dönmez, Medine'ye hücûm edeceklerdi.
Gönderdi?i seriyyeler (ke?if birlikleri) vas?tas?yla Hz. Peygamber (s.a.s.), Mekke'de olup bitenleri, yap?lan haz?rl?klar? tamâmen ö?renmi?ti. Ebû Süfyân'?n idâresindeki ticâret kervan?ndan elde edilecek kazanç, Müslümanlarla yap?lacak sava? için kullan?lacakt?. Bu yüzden Rasûlullah (s.a.s.) ?am'a giderken engel olmak üzere "U?eyre" denilen yere kadar bu kervan? tâkip etmi? fakat yeti?ememi?ti. Dönü?ünü haber al?nca, kervan? ele geçirmek üzere, Ramazan'?n 12'inci günü Abdullah b. Ümmi Mektûm'u imâm b?rakarak 313 ki?i ile Medine'den ç?kt?. Yolda ensârdan Ebû Lübâbe'yi Medineye muhâf?z tâyin ederek, geri çevirdi. 8 ki?i de mâzeretleri sebebiyle izin ald?klar?ndan 64'ü muhâcir, di?erleri de ensârdan omak üzere 305 ki?i kald?lar. 6 z?rh, 8 k?l?ç, 3 at, 70 develeri vard?. Binek yeti?medi?i için develere nöbetle?e biniyorlard?.
Ebû Süfyan, dönü?te Müslümanlar?n kervana sald?rma ihtimâline kar?? Mekke'ye haberci göndererek korunmas? için yard?m istemi?ti. Esâsen aylardan beri sava? haz?rl??? içinde olan Mekkeliler kervan? kurtarmak ve Müslümanlardan intikam almak üzere Ebû Cehil'in komutas?nda 950-1000 ki?ilik bir ordu ile hareket ettiler. Ebû Leheb'den ba?ka bütün Kurey? ulular?n?n kat?ld??? bu ordunun 200'ü atl?, 700'ü develi, di?erleri de yaya idi. Z?rh, ok, m?zrak, k?l?ç gibi her türlü sava? âlet ve silahlar? tamamd?. Ebû Leheb, hastal??? sebebiyle sefere kat?lamam??, yerine bedel göndermi?ti.

b) ?ki Tâifeden Biri
Kervan? ara?t?rd??? esnâda, yolda Safrâ yak?nlar?nda Zefiran Vâdisi'nde Kurey?'in büyük bir ordu ile kervan? kurtarmak üzere Medine'ye do?ru yürümekte oldu?unu haber alan Rasûlüllah (s.a.s.) durumu Müslümanlara anlatarak:
-Kurey? Mekke'den ç?km??, üzerimize do?ru geliyor. Kervan? m? tâkip edelim, yoksa kurey? ordusunu mu kar??layal?m, diye isti?ârede bulundu. Medine'den sava? haz?rl??? ile ç?k?lmad??? için, ço?unluk kervan?n tâkibini istiyordu.(164)
Rasûlullah (s.a.s.)'in bu duruma üzüldü?ünü gören Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer s?ra ile aya?a kalkarak, Kurey? ordusuna kar?? ç?kman?n daha uygun olaca??n? savundular. Hz. Peygamber (s.a.s.) bu konuda ensâr'?n dü?üncesini ö?renmek istiyordu. Sonra ilk Müslümanlardan Mikdad b. Esved, Muhâcirler ad?na söz alarak:
-Biz, kavminin Hz. Musa'ya "Sen ve Rabb?n gidin ve dü?mana kar?? sava??n. Biz burada oturup bekleyelim,(165) dedikleri gibi demeyiz. Biz senin sa??nda, solunda, önünde arkanda çarp???r?z. Allah ve Rasûlünün emri ne ise ona itâat ederiz. Sen nereye gidersen oraya gideriz,(166) dedi. Ensar ad?na konu?an Sa'd b. Muâz da:
-"Ey Allah'?n Rasûlü, biz sana imân ettik. Getirdi?in Kur'ân'?n hakk oldu?una ?ehâdet ettik, sözlerini dinleme?e ve itâat etme?e, dü?mana kar?? seni koruma?a söz verdik. Sen nas?l istersen öyle yap. Seni hak Peygamber gönderen Allah'a yemin ederim ki, sen bize denizi gösterip dalsan biz de dalar?z, hiç birimiz geri dönmeyiz. Biz dü?manla sava?may?, harpte sebât göstermeyi biliriz. Allah'a güvenerek dü?man ordusunun üzerine gidelim..." (167) dedi. Rasûlullah (s.a.s.) bu konu?madan son derece memnun oldu.
-Öyleyse haydi Allah'?n bereketine yürüyünüz. Size müjdelerim ki, "Allah iki tâifeden birini (kervan?n ele geçirilmesi veya Kurey? ordusunun yenilgisini) bize vâdetti".(168) Zaferimiz kesindir. Ben ?imdiden Kurey? reislerinin harp meydan?nda y?k?lacaklar? yerleri görüyor gibiyim, buyurdu. Sonra da Bedir'e do?ru hareket etti.(169)
Bedir deve yürüyü?ü ile Medine'ye 3; Mekke'ye ise 10 günlük (80 mil) mesâfede bir köydü. Her y?l burada panay?r kurulur, bu sebeple Suriye'ye giden kervanlar buradan geçerdi. Kurey? ordusu buraya Müslümanlardan önce gelip, suyun ba??n? tutmu?tu. Ebû Süfyân idâresindeki 50 ki?ilik Kurey? kervan? ise, henüz Müslümanlar Medine'den ç?kt?klar? s?ralarda, sâhil yolunu izleyerek Medine'den uzakla?m??, Kurey?lilere de geri dönmeleri için haber göndermi?ti. Fakat, ordusuna çok güvenen Ebû Cehil, mutlaka sava?mak istiyordu. Bu yüzden Mekkeliler geri dönmeyip, Bedir'e kadar ilerlemi?ler ve burada karargâh kurmu?lard?.

c) ?ki taraf?n durumu
17 Ramazan 2 H./13 Mart 624 M. Cuma sabah? iki ordu Bedir'de kar??la?t?. Araplar ötedenberi hep kabîlecilik gayretiyle sava?m??lard?. Bu sava?ta ise din u?runda ayn? kabîlenin insanlar? birbirleriyle çarp??acak, karde?, amca, ye?en, hatta, baba-o?ul birbirlerini öldüreceklerdi.(170/1)
Müslümanlar?n sancaktar? Mus'ab b. Umeyr'in karde?i Ebû Azîz, Kurey?'in bayraktar?yd?. Utbe b. Rabîa'n?n o?ullar?ndan Velîd kendi yan?nda, ikinci o?lu Ebû Huzeyfe mü'minlerin aras?ndayd?. Hz. Ebû Bekir'in bir o?lu Abdullah kendisiyle beraber, di?er o?lu Abdurrahman ise mü?rik saflar?ndayd?. Rasûlullah (s.a.s.)'in amcalar?ndan Hz. Hamza kendi yan?nda, di?er amcas? Abbâs ise kar?? tarafta yer alm??t?. Hz. Peygamberi ömrü boyunca himâye etmi? olan amcas? Ebû Tâlib'in bir o?lu Hz. Ali Müslümanlar içinde, di?er o?lu (Ali'nin karde?i) Âkil ise mü?rikler saf?nda bulunuyordu. Rasûlullah (s.a.s.)in ilk han?m? Hz. Hatice'nin karde?i Nevfel ile damad? (k?z? Zeyneb'in e?i) Ebu'l-Âs mü?rikler içinde yer alm??lard?.(170/2)
Dü?man ordusu say?, silah, tecrübe ve maddi kuvvet bak?m?ndan Müslümanlardan kat kat üstündü. Bulunduklar? yer de sava? için daha elveri?liydi. Ancak, sabaha kar?? ya?an ya?mur, üzerinde rahat yürünemeyen kumlu zemini sertle?tirmi? ve Müslümanlar?n su ihtiyac?n? gidermi?ti. Böylece Müslümanlar?n moralleri yükselmi?, Allah?n yard?m?na sonsuz güven duymaya ba?lam??lard?. Kendileri için ölüm-kal?m demek olan bu sava?ta, ?slâm'?n izzeti ve üstünlü?ü için Müslümanlar, Allah'a duâ ediyorlard?.

d) Sava? Ba?l?yor.
Kurey? ad?m ad?m Müslümanlara yakla??yordu. Manzara pek hazîndi. Bir avuç Müslüman, "Allah ad?n? yüceltmek için", tepeden t?rna?a silahl? koca ?irk ordusunun kar??s?na ç?k?yordu. Rasûlullah (s.a.s.) yan?na Hz Ebû Bekir'i alarak, kendisi için haz?rlanan gölgeli?e çekildi, ellerini semâya kald?r?p:
-Yâ Rabb, i?te Kurey? bütün gurûr ve azametiyle senin dinini ortadan kald?rmak için geldi. Sana meydan okuyor, Peygamberini yalanl?yor. Yâ Rabb, peygamberlerine yard?m edece?ine dâir ahdini, bana verdi?in zafer va'dini lütfet. ?u bir avuç mü'min telef olup yok olursa, bu günden sonra yeryüzünde sana ibadet ve kulluk edecek kimse kalmayacak.. "diye dua ediyordu.
Rasûl-i Ekrem (s.a.s.) vecd içinde, kendinden geçerek, o kadar çok duâ etmi? ve ellerini öylesine semâya kald?rm??t? ki, s?rt?ndan ridâs?n?n dü?tü?ünün fark?na varmam??t?. Hz. Ebû Bekir ridâs?n? örttü, elinden tutarak:
-Ey Allah'?n Rasûlü, yeti?ir art?k, duan ar?? titretti, Allah va'dini yerine getirecektir, dedi. Rasûlullah (s.a.s.)'in bu hâlini gören müslümanlar heyecandan a?l?yorlard?. Nihâyet Rasul-i Ekrem (s.a.s.): "Tapluluklar? bozulacak, arkalar?n? dönüp kaçacaklar" (el- Kamer Sûresi, 45) anlam?ndaki âyet-i kerîmeyi okuyarak çad?rdan ç?kt?.(171) Allah yard?m?n? böylece müjdelemi?, zaferin Müslümanlar?n olaca??n? bildirmi?ti.(172)
Sava?? Kurey? ba?latt?. Batn-? Nahl'e de karde?i öldürülen Hadramî o?lu Âmir'in att??? ok, Hz. Ömer'in azatl?s? Mihca'a isâbet ederek ?ehit etti.
Sava?tan önce, her iki taraftan birer iki?er ki?inin ortaya ç?k?p çarp??arak taraflar? k?z??t?rmas? âdetti. Buna "mübâreze" denirdi. Kurey? reislerinden Utbe b. Rabîa, karde?i ?eybe ile o?lu Velîd; birlikte ilerlediler. Müslümanlardan kendilerine kar?? ç?kacak er dilediler. Bunlara kar?? Hz. Peygamber (s.a.s.)'in emri ile Ubeyde, Hamza ve Ali ç?kt?lar. Hamza ?eybe'yi, Ali de Velîd'i birer hamlede öldürdüler. Sonra yaral? Ubeyde'nin yard?m?na ko?up Utbe'nin de i?ini bitirdiler.(173)
e) Sonuç: Hakk'?n Bât?la Zaferi
Art?k sava? k?z??m??t?, mü?rikler sald?r?ya geçtiler, mü'minler kahramanca kar?? koydular, Allah'?n yard?m? ile mü?rik ordusunu bozguna u?ratt?lar.(174) Mü?rikler sava? alan?nda 70 ölü, 70 esir b?rakarak kaçt?lar. Öldürülenlerden 24'ü Müslümanlara en çok dü?manl?k gösteren Kurey? büyükleriydi. Sava??n ba?komutan? Ebû Cehil de ölenler aras?ndayd?.(175/1) Müslümanlardan ?ehit dü?enler ise 6's? muhâcirlerden, 8'i de ensârdan olmak üzere 14 ki?iydi. (175/2)
Bedir Zaferi Medine'de bayram sevinci meydana getirdi. Mekke ise mâteme büründü. Ebû Leheb bir hafta sonra üzüntüsünden öldü. Fakat Kurey?îler, Müslümanlar sevinmesinler diye yas tutmad?lar.
Zaferden sora Rasûl-i Ekrem (s.a.s.) Bedir'de üç gün daha kald?. ?ehitler defnedildi. Meydanda kalan mü?rik ölüleri aç?lan bir çukura gömüldü.
Kurey? e?râf?ndan 24 ki?inin cesetleri ise pislik at?lan susuz kuyulardan birine at?ld?. Rasûlullah (s.a.s.) Bedir'den ayr?laca?? s?rada bu kuyunun ba??na var?p, içindeki cesetlerin herbirinin ad?n? söyleyerek:
-Ey filân o?lu filân, biz Rabb'?m?z?n bize va'detti?i zaferi gerçek bulduk, siz de rabb?n?z?n size va'detti?ini gerçek buldunuz mu? diye seslendi. (176) Hz. Ömer:
-Ey Allah'?n Rasûlü, ruhlar? olmayan cesetlerle mi konu?uyorsun? dedi?inde, Rasûlullah (s.a.s.):
-Allah'a yemin ederim ki, söylediklerimi siz onlardan daha iyi i?itiyor de?ilsiniz, buyurdu.(177)
f) Bedir Esirleri
Hz. Peygamber (s.a.s.) yolda Safra denilen yerde, elde edilen ganimetleri gazîlere e?it olarak payla?t?rd?. Mâzeretleri sebebiyle ordudan ayr?lm?? olan 8 ki?iye de pay ay?rd?. Esirlerle ilgili henüz bir hüküm inmemi?ti. Medine'ye gelince Rasûlullah (s.a.s.) bu konuyu ashâb?yla isti?âre etti. Hz Ebû Bekir, fidye (kurtulu? bedeli) kar??l???nda serbest b?rak?lmalar?n?; Hz. Ömer ise hepsinin boyunlar? vurularak öldürülmelerini istedi. Rasûl-i Ekrem (s.a.s.) ve ashâb?n ço?unlu?u Hz. Ebû Bekir'in teklifini uygun buldular.(178) Esirlerden fidyelerini ödeyenler, hemen serbest b?rak?ld?, ödeyemeyenler ise, her biri Medine'li 10 çocu?a okuyup yazma ö?retme kar??l???nda hürriyetini kazand?.
Bu olay, dinimizin ilme ve okuyup yazma?a ne kadar çok önem verdi?ini; Rasûlullah (s.a.s.)'in, Müslümanlar?n dü?man? olan mü?riklere bile ö?retmenlik yapt?rmakta sak?nca görmedi?ini göstermektedir.


UHUD SAVA?I (11 ?evval 3 H./27 Mart 625 M.)
"Gev?emeyin, üzülmeyin, e?er inan-m??san?z üstün gelecek sizsiniz.
(Âl-i ?mrân Sûresi, 139)
a) Sava??n Sebebi
Bedir Sava??nda Mekke mü?riklerinden 70 ki?i ölmü?tü. Bunlar aras?nda Ebû Cehil, Ukbe, Utbe, ?eybe, Ümeyye, Âs b. Hi?âm gibi Kurey?'in önde gelen simâlar? vard?. Bu yüzden Mekkeliler Bedir yenilgisini unutam?yorlar, intikam ate?iyle yan?yorlard?.
Bedir'de,babalar?n?, karde?lerini, o?ullar?n? ve di?er yak?nlar?n? kaybedenler. Mekke reisi Ebû Süfyân'a ba?vurdular. Dârun'-Nedve'de toplanarak, ?am kervan?n?n kazanc? ile bir ordu toplay?p Medine'yi basma?a ve Müslümanlardan öç alma?a karar verdiler.(191)
Mekke d???ndaki mü?rik Arap kabîlelerine, ?âirler, hatipler gönderdiler. Bunlar, Bedir'de öldürülenler için, ?iirler, mersiyeler söyleyerek halk? heyecâna getirdiler. 50 bin alt?n olan kervan kazanc?n?n yar?s? ile Mekke d???ndaki mü?rik kabilelerden 2000 asker toplad?lar. Mekke'den kat?lanlarla, 700'ü z?rhl?, 200'ü atl? omak üzere, Ebû Süfyan'?n komutas?nda 3000 ki?ilik mükemmel bir ordu ile Medine üzerine yürüdüler. Orduda ayr?ca 300 deve, ?arab tulumlar?, ?ark?c? ve rakkase kad?nlar vard?. Bunlardan Ba?ka, ba?ta Ebû Süfyân'?n kar?s? Hind olmak üzere Kurey? ileri gelenlerinden 14 tane evli kad?n da kocalar? ile birlikte bulunuyorlard?.

b) Abbâs'?n Mektubu
Rasûlullah (s.a.s.)'in Mekke'deki amcas? Abbâs, Bedir'de esir dü?tükten sonra Müslüman olmu?, fakat Müslümanl???n? gizlemi?ti. Bedir'de çok zarar gördü?ünü bahâne ederek, bu orduya kat?lmad?. Özel haberciyle bir mektup göndererek, durumdan Rasûlullah (s.a.s.)'i haberdar etti. Gönderilen ke?if kollar? da, Kurey? ordusunun Medine'ye yakla?t???n? haber verdiler.
Vahiy gelmeyen konularda, karâr vermeden önce Rasûlullah (s.a.s.) ashâbla isti?âre ederdi. Muhâcirleri ve ensâr? toplayarak:
-Dü?man? Medine d???nda m? kar??layal?m, yoksa ?ehir içinde savunma tedbirleri mi alal?m? diye isti?ârede bulundu.
Peygamber Efendimiz, bir gece önce rüyâs?nda, k?l?c?nda bir gedik aç?ld???n?,yan?nda bir s???r?n bo?azland???n? ve mübârek elini z?rh? içinde muhâfaza etti?ini görmü?tü. K?l?c?nda aç?lan gedi?i, ehl-i beytinden birinin ?ehid olmas?; s???r?n bo?azlanmas?n?, ashâb?ndan baz?lar?n?n ?ehit dü?meleri; z?rh? da Medine ile tâbir etmi?, bu yüzden Medine d???na ç?k?lmayarak, ?ehirde savunma yap?lmas?n? uygun görmü?tü.(192) Hz. Ebû Bekir, Sa'd b. Muâz gibi ashâb?n büyükleriyle münâf?klar?n ba?? Übeyy o?lu Abdullah da bu görü?teydiler. Fakat ashâb?n ço?unlu?u, bilhassa Bedir sava??'nda bulunamam?? olan genç Müslümanlarla Hz. Hamza:
- Biz böyle bir günü beklemekteydik, dü?manla Medine d???nda sava?al?m, diye isrâr ettiler.(193) Rasûlullah (s.a.s.) ço?unlu?un arzusuna uyarak, birbiri üzerine iki z?rh giyip, mi?ferini ba??na geçirerek hâne-i saâdetinden ç?kt?. Medine d???nda sava??lmas?n? isteyenler, Peygamber Efendimizin arzusuna ayk?r? davranmakla hata ettiklerini anlayarak fikirlerinden cayd?lar. Fakat Rasûlullah (s.a.s.):

c) Peygamber Z?rh?n? Giydikten Sonra
-"Bir peygamber z?rh?n? giydikten sonra, sava?madan onu ç?karmaz."(194) E?er sabreder, görevinizi tam yaparsan?z, Allah'?n yard?m?yla zafer bizimdir, dedi.
Kurey? ordusu, Medine'nin 5 km. kadar kuzeyindeki Uhud da?? eteklerinde karargâh?n? kurmu?tu. Rasûlullah (s.a.s.) Abdullah b. Ümmi Mektûm'u Medine'de vekil b?rakarak, 1000 ki?ilik kuvvetle, cuma namaz?ndan sonra Medine'den ç?kt?. O gün Uhud'a kadar ilerlemeyip geceyi "?eyheyn" denilen yerde geçirdi. Sabahleyin ?afakla beraber Uhud'a vard?, sava? için en elveri?li yeri seçti.
Yolda Übeyy o?lu Abdullah, "Muhammed (s.a.s.) bizim gibi ya?l? ve tecrübelileri dinlemedi, çocuklar?n sözüne uydu. Ben meydan sava??n? uygun görmemi?tim..." bahânesiyle, kendisine ba?l? 300 münâf?kla, ordudan ayr?ld?. Böylece Müslümanlar?n say?s? 700'e dü?tü.

d) Rasûlullah (s.a.s.)'in Sava? Düzeni
Peygamber Efendimiz, ordusunun arkas?n? Uhud Da??'na vererek Medine'ye kar?? saf yapt?. Solundaki Ayneyn tepesi'ne "Cübeyr o?lu Abdullah" komutas?nda 50 okçu yerle?tirdi.
-Galip de gelsek ma?lup da olsak, benden emir gelmedikçe yerinizden ay?lmayacaks?n?z, ?u vâdiden, dü?man atl?lar? arkam?za dola??p bizi ku?atabilirler. Oklar?n?zla onlar? buradan geçirmeyin, çünkü at, oku yeyince ilerleyemez, dedi.(195) Müslümanlar?n kar??s?nda sava? durumu alan mü?rik ordusu, say?ca Müslümanlar?n 4 kat?ndan daha fazlayd?. Üstelik bunlardan 700'ü z?rhl?, 200'ü atl?yd?. Müslümanlar?n ise 100 z?rh? ve sadece 2 atlar? vard?. Sa? koluna Ukâ?e, sol koluna ise Ebû Mesleme memûr edilmi?ti. Rasûlullah (s.a.s.) ise ortada bulunuyordu.
Ebû Süfyân komutas?ndaki 3000 ki?ilik mü?rik ordusunun sa? kanad?na Velid o?lu Hâlid, sol kanad?na Ebû Cehil'in o?lu ?krime, süvârilere Ümeyye o?lu Safvân, okçulara ise Rabîa o?lu Abdullah komuta ediyordu.
Kurey?li kad?nlar, Bedir'de ölenler için mersiyeler okuyorlar, defler çal?p ?ark?lar söyleyerek askerler aras?nda dola??yorlar, onlar? sava?a te?vik ediyorlard?.
Sava?, o devrin âdeti üzerine mübâreze ile (meydanda teke tek çarp??ma ile) ba?lad?. Kurey?'in bayra??n? ta??yan Abdüddâr o?ullar?ndan ortaya ç?kan 9 ki?i birer birer Müslümanlar taraf?ndan öldürüldü.
Rasûlullah (s.a.s.) elindeki k?l?c? göstererek:
-Hakk?n? ödemek ?art?yla bu k?l?c? kim ister? diye sordu. Ensârdan Ebû Dücâne:
-Bunun hakk? nedir, Ya Rasûlallah? diye sordu. Rasûlullah (s.a.s.):
-E?ilip bükülünceye kadar dü?manla sava?mak, diye cevap verdi.
Ebû Dücâne bu ?artla ald??? k?l?çla dü?man üzerine sald?rd?, mü?rik saflar? aras?na girdi.(196) Hamza, Ali, sa'd b. Ebî Vakkâs, Ebû Dücâne gibi kahramanlar?n hücûmlar?yla sava??n ilk an?nda 20'den fazla ölü veren Kurey?, bozguna u?ram??, sa? ve sol kanat geri çekilmi?, def çalarak Kurey?lileri sava?a te?vik eden kad?nlar, feryadlar kopararak yüksek tepelere kaçm??lard?. ?man kuvveti kar??s?nda say? ve malzeme üstünlü?ü i?e yaramam??, mü?rikler kaçma?a ba?lam??lard?.

e) Okçular Yerlerini terkedince
Böylece ilk safhada müslümanlar sava?? kazand?lar. Fakat kaçan dü?man? sonuna kadar tâkib etmeden, sava? alan?na da??larak, ganimet (dü?mandan kalan mallar?) toplama?a koyuldular. Ellerine geçen f?rsat? yeterince de?erlendiremediler. Ayneyn tepesinden durumu seyreden okçular da birbirlerine:
-Burada ne bekliyoruz, sava? bitti, zafer kazan?ld?, biz de gidip ganimet toplayal?m, dediler.(197) Abdullah b. Cübeyr:
-Arkada?lar, Rasûlullah (s.a.s.)'in emrini unuttunuz mu? O'ndan emir almad?kca yerimizden ayr?lmayaca??z... diye ?srâr ettiyse de dinlemediler.(198) Abdullah'?n yan?nda sadece 8 okçu kald?.
Dü?man?n sa? kanat komutan? Hâlid b. Velîd, Rasûlullah (s.a.s.)'in okçularla korudu?u Ayneyn vâdîsinden geçerken Müslümanlar? arkadan ku?atmay? denemi?, okçular bu geçidi bekledikleri için ba?aramam??t?. Okçular?n buradan ayr?ld???n? görünce, emrindeki süvârilerle hücûma geçti. Cübeyr o?lu Abdullah ile 8 sâd?k arkada??n? ?ehit edip, ganimet toplamakla me?gul Müslüman ordusunu arkadan çevirdi. Mü?rikler, geri dönüp yeniden hücûma geçtiler. Tepelere çekilen kad?nlar da def çalarak a?a??ya indiler. Müslümanlar, önden ve arkadan iki hücûmun aras?nda ?a??r?p kald?lar. Sava?? kazanm??ken kaybetme?e ba?lad?lar. Birbirlerinden ayr?lm?? ve da??lm?? bir durumda olduklar? için, canlar?n? kurtarma sevdâs?na dü?tüler. (199)

f) Hz. Hamza'n?n ?ehid Dü?mesi
Bedir Sava??'nda babas? Utbe, karde?i Velîd ve amcas? ?eybe'yi kaybetmi? olan Ebû Süfyân'?n kar?s? Hind, babas?n? öldüren Hamza'dan öç almak istiyordu. Hamza'n?n kar??s?nda kimse duramad??? için, Cübeyr b. Mut'im'in kölesi ve iyi bir ni?anc? (at?c?) olan Habe?li Vah?î'ye Hamza'y? öldürdü?ü takdirde, büyük menfaatler vâdetmi?, efendisi Cübeyr de âzâd etme?e söz vermi?ti.
Vah?î, Hamza'n?n kar??s?na ç?kmaya cesâret edemedi. Bir ta??n arkas?na gizlenip, Hamza'n?n önünden geçmesini bekledi.Hamza ise sava? alan?nda durmadan sa?a sola ko?uyor, elinde k?l?ç önüne gelen mü?rikleri tepeliyordu. O gün tam 8 mü?rik öldürmü?tü. Bunlardan Abdu'l-Uzza o?lu-Sibah'? öldürdü?ü s?rada, Vah?î'nin tam önünde bulunuyordu. Vah?î f?rsat? kaç?rmad?. Habe?lilerin çok iyi kulland??? harbesini (k?sa m?zra??n?) gizlendi?i yerden f?rlatt?; kahraman Hamza'y? kas???ndan vurarak ?ehit etti.(200) Hamza'n?n ölümünü duyan Hind, ko?arak geldi. Karn?n? yar?p, ci?erini ç?kararak di?ledi, fakat yutamad?. Vah?i'yi mükâfatland?rd? ve kölelikten kurtard?.
Sava??n en ?iddetli an?nda Hz. Hamza'n?n ?ehit dü?mesi, Müslümanlar için büyük kay?p oldu. Esâsen, ans?z?n önden ve arkadan u?rad?klar? hücûm sebebiyle ne yapacaklar?n? ?a??rm??lar, bir çok ?ehid vererek, ?uraya buraya da??lm??lard?. Bir ara, Rasûlullah (s.a.s.)'in etraf?nda sâdece, ikisi muhâcirlerden, yedisi ensârdan olmak üzere 9 ki?i kalm??, bunlar da birer birer ?ehid dü?mü?lerdi.(201)

g) Rasûlullah (s.a.s.)'in Öldü?ü ?âyias?
?bni Kamie el-Leysi adl? bir mü?rik, Hz.Peygamber (s.a.s.)'e benzeterek, ?slâm ordusunun sancaktar? Mus'ab b. Umeyr'i ?ehit etmi? ve Muhammed (s.a.s.)'i öldürdüm, diye ilân etmi?ti.(202) Bu ?âyia üzerine ?slâm ordusunda panik ba?lad?. Rasûlullah (s.a.s.):
-Ey Allah'?n kullar?, bana geliniz,etraf?mda toplan?n?z, diye sesleniyor, fakat kimse O'nu duymuyordu.
Müslümanlar birbirinden habersiz üç f?rka olmu?lard?.
l) Rasûlullah ?ehid olduysa, Allah bâkidir. O'nun yolunda biz de ?ehit oluruz, diyerek sava?a devâm edenler. Enes b. Nadr (Enes b. Mâlik'in amcas?) bunlardand?.Yetmi?ten fazla yara ald?ktan sonra ?ehid dü?mü?tür.
2) Rasûlullah (s.a.s.)'in etrâf?n? çevirip, vücûdlar?yla O'na siper olan, O'nu dü?man sald?r?s?na kar?? koruyanlar. Bunlar "14" ki?i kadard?. Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Ali, Abdurrahman b. Avf, Talha, Zübeyr, Sa'd b. Ebî Vakkas, Ebû Dücâne bunlardand?r.
3) Rasûlullah ?ehid olduktan sonra, burada durman?n manas? yok, diyerek, sava? alan?ndan ayr?lanlar.(203) Bunlardan bir k?sm? da?lara çekilmi?ler, baz?lar? ise Medine'ye dönmü?lerdi.
Müslümanlar?n bu da??n?k durumlar?ndan yararlanan mü?rikler, Rasûlullah (s.a.s.)'in yan?na kadar sokuldular. At?lan bir ta?la Peygamber Efendimizin duda?? yar?ld?, di?i k?r?ld? ve ?bni Kamie'nin k?l?ç darbesiyle yere y?k?ld?. Z?rh?ndan kopan iki halka yana??na batt???ndan yüzünden de yaraland?.(204)
Ashâb-? kirâm, sava? alan?nda Rasûlullah (s.a.s.)'i bir türlü bulam?yordu. Halbuki, Rasûlullah(s.a.s.) bulundu?u yerden hiç ayr?lmam??t?. Nihâyet Hz. Peygamber Efendimizi Ka'b b. Mâlik gö;;rdü ve:
-Ey mü'minler, Rasûlullah (s.a.s.) burada, diye hayk?rd?. Ka'b'?n sesini duyan Müslümanlar, hemen Rasûlullah (s.a.s.)'in etrâf?nda toplanarak, mü?riklerin sald?r?lar?n? durdurdular.(205)

h) Ebû Süfyân'la Hz.Ömer Aras?nda Geçen Muhâvere
Mü?riklerin sald?r?lar? yava?lay?nca, Peygamber Efendimiz etrâf?nda toplanm?? olan Müslümanlarla Uhud Da?? tepelerinden birine çekildi. Müslümanlar?n bir tepede topland???n? gören Ebû Süfyân da, onlar?n kar??s?nda ba?ka bir tepeyi i?gal etti. Ebû Süfyân, Peygamberimizin sa? olup olmad???n? kesinlike ö?renemedi?inden merak içindeydi. Bu sebeple yüksek sesle üç defa:
-?çinizde Muhammed (s.a.s.) var m?? Ebû Bekir varm?? Ömer var m?? diye seslendi. Rasûlullah (s.a.s.) cevap verilmemesini emretmi?ti. Kimseden ses ç?kmay?nca, mü?riklere dönerek:
-"Görüyorsunuz, hepsi de ölmü?. Art?k i? bitmi?tir, diye söylendi. Hz. Ömer dayanamad?.
-"Yalan söylüyorsun ey Allah dü?man?, sorduklar?n?n hepsi sa?, hepside burada, diye cevap verdi. Ebû Süfyân:
-Sava?ta üstünlük nöbetledir, bugün biz Bedir'in öcünü ald?k, üstünlük bizde... diye gururland?. Ömer:
-Bizden ölenler Cennet'de, sizinkiler ise Cehennem'de diye cevâp verdi.
-Ya Ömer, Allah a?k?na gerçe?i söyle. Biz Muhammed (s.a.s.) 'i öldürdük mü?
-Rasûlullah (s.a.s.) sa? ve senin bu sözlerini de i?itiyor.
-Ya Ömer, ben senin sözlerine ?bni Kamie'nin sözünden daha çok inan?r?m. Ölülerinize yap?lan fenâl?klar? ben emretmedim(206), fakat çirkin de görmedim. Gelecek y?l Bedir'de bulu?al?m, dedi. Hz. Ömer de:
-"?n?allah, diye cevap verdi.(207) Hz. Ömer'le Ebû Süfyân aras?nda yap?lan bu konu?madan sonra, mü?rikler Uhud'dan ayr?ld?lar. Onlar, Hz. Muhammed (s.a.s.)'i öldürmek, Medine'yi bas?p müslümanlar? imhâ etmek, müslümanl??? ortadan kald?rmak için Mekke'den gelmi?lerdi. Fakat Allah kalblerine korku sald?. Üstünlük kendilerinde oldu?u ve Rasûlullah (s.a.s.)'in de sa? bulundu?unu ö?rendikleri halde, sava?a devam etme?e cesâret edemediler. Tek bir esir bile alamadan, geri döndüler.

l) Uhud Sava??'ndan Üç Safha
Uhud Sava??'nda üç safha ya?and?:
?lk safhada Müslümanlar üstün geldiler, 20'den çok dü?man öldürerek, mü?rikleri bozguna u?ratt?lar.
?kinci safhada, kaçan mü?rikleri kovalamay? b?rak?p, kesin sonuç almadan ganimet toplamaya koyulmalar? ve Rasûlullah (s.a.s.)'in yerlerinden ayr?lmamalar?n? emretti?i okçu birli?inin görevlerini terketmeleri yüzünden, Müslümanlar 70 ?ehit vererek ma?lup duruma dü?tüler.
Üçüncü safhada ise, da??lm?? olan Müslümanlar, Rasûlullah (s.a.s.)'in etrâf?nda toplan?p, kar?? hücûma geçerek, dü?man hücûmunu durdurdular.
Mü?riklerin Uhud'dan ayr?lmas?ndan sonra Rasûlullah (s.a.s.) ?ehitleri y?kanmadan, kanl? elbiseleriyle, iki?er üçer defnettirdi.(208) Cenâze namazlar?n? ise, bu târihten 8 sene sonra k?ld?.(209)


BENÎ MUSTALIK GAZÂSI (MÜREYS?' SAVA?I)
(2 ?abân 5 H./17 Aral?k 626 M.)
Mustaliko?ullar? Huzâa kabilesindendir. Necid bölgesinde, Medine'ye 9 günlük bir yerde yerle?mi?lerdi. Müslümanlarla iyi geçiniyorlard?. Fakat, Kurey?lilerin te?vikiyle kabîle reisi Ebû D?râr o?lu Hâris çevrede ya?ayan bedevi kabîlelerle birle?erek Medine'ye bask?n için haz?rl??a ba?lad?. Rasûlullah (s.a.s) durumu ö?renince, Medine'de Zeyd b. Hârise'yi kaymakam b?rakt?. 30'u atl?, 1000 ki?ilik bir kuvvetle Benî Mustal?k üzerine yürüdü. (2 ?abân 5 H./17 Aral?k 626 M.)
Bedevîler, Müslümanlar?n üzerlerine geldi?ini duyunca, korkup da??ld?lar. Hâris'in etraf?nda sâdece kendi kabilesi kald?.
Benî Mustal?k Müreysi' suyu yan?nda toplanm?? henüz haz?rl?klar?n? tamamlayamam??t?. Müslüman olmalar? teklif edildi, kabûl etmediler. Fakat Müslümanlar?n düzenli hücûmlar?na kar?? duramay?p bir saat içinde da??ld?lar.
Sava? sonunda, Müslümanlardan bir ki?i ?ehid oldu, mü?rikler ise 10 ölü verdiler. Ayr?ca, Müslümanlar ganimet olarak 700 esir, 5000 koyun, 2000 deve ele geçirdiler.


HENDEK SAVA?I (?evval 5 H./ ?ubat 627 M.)
Mü'minler, müttefik dü?man birliklerini
gördüklerinde, "??te Allah ve Rasûlünün
bize vâdetti?i ?ey budur. Allah ve Peygamber do?ru söylemi?tir" dediler. Bu, onlar?n imân ve teslimiyetlerini art?rmaktan ba?ka bir ?ey yapmad?."
(el-Ahzâb Sûresi, 22)
Bir taraftan kar?? tarafa geçmeyi engelleyen derin ve uzun çukara"hendek" denir. Medine'yi savunmak üzere, çevresine hendek kaz?ld??? için bu sava?a, "Hendek Gazvesi" denildi?i gibi, bir çok mü?rik ve Yahûdî kabîlesi, Müslümanlara kar?? birle?ti?i için" Ahzâb Harbi" de denilmi?tir.
"Ahzâb", "h?zb" kelimesinin ço?uludur. Hizb, ayn? dü?ünce, inanç ve kanaat? payla?an insan toplulu?u demektir.

a) Yahûdîlerin Mü?riklerle ??birli?i
Medine'den sürülen Benî Nadîr Yahûdîlerinin reisleri, Hayber'e sa??nm??lar?. Müslümanlardan öc almak istiyorlard?. Ba?ta Ahtabo?lu Huyey olmak üzere, 20 kadar Yahûdî lideri 70 ki?ilik bir hey'et ile Mekke'ye gittiler.
-Müslümanlar gün geçtikçe kuvvetleniyor. Onlara k?r?? birlikte hareket etmeliyiz. Biz sava? için haz?r?z. Medine'deki Benî Kurayzal? karde?lerimiz de sava?ta Müslümanlar? arkadan vuracak... diye mü?riklere i?birli?i teklif ettiler. Kendileri "ehl-i kitab" ve tek tanr? inanc?nda olduklar? halde, putperest mü?riklere ho? görünmek için:
-"Sizin tuttu?unuz yol, (sizin dininiz) Müslümanlar?nkinden daha do?ru..."(227) dediler. Daha sonra Mekke d???ndaki Gatafan, Esed, Kinâne, Süleym, Fezâre, Mürre, E?ca ve Eslem... gibi bedevi Arap kabileleriyle görü?tüler. Hayber'in bir y?ll?k hurma mahsûlünü verme?i va'd ederek, onlar?n da sava?a kat?lmalar?n? sa?lad?lar.
Mekke'liler 300'ü atl?, 1500'ü develi 4000 ki?ilik bir kuvvet haz?rlad?lar. Mekke d???ndaki bedevî kabîlelerin kat?lmas?yla ordunun say?s? 10 bine ula?t?. ?imdiye kadar böyle bir kuvvet toplanmam??t?. Medine'yi bas?p Müslümanl??? yok edeceklerdi. Ordunun ba?komutan? Ebû Süfyân idi.

b) Medine Çevresine Hendek Kaz?lmas?
Rasûlullah (s.a.s.) Mekke'deki haz?rl?klar?, Kurey? ordusu henüz hareket etmeden haber ald?. Ashâb?n? toplayarak, bu korkunç sald?r?ya nas?l kar?? koyacaklar?n? isti?âre etti. Müzâkere s?ras?nda, aslen ?ranl? olan Selmân (Selmân-? Fârisî):
-Yâ Rasûlallah, ?ran'da dü?man sald?r?s?ndan korunmak için, ?ehrin etrâf?na, hendek kazarlar. Biz de öyle yapal?m, dedi.
Esâsen Medine'nin üç taraf?, evlerin yüksek d?? duvarlar?, yalç?n kayal?klar ve s?k hurmal?klarla çevrilmi?ti. Dü?man sald?r?s?na kar??, sadece kuzey yönü aç?kt?. Bu tarafa da, dü?man?n geçemeyece?i derinlikte bir hendek kaz?l?rsa, savunma kolayla??rd?.
Arablarca bilinmeyen bu savunma ?ekli uygun görüldü. Sald?r?ya elveri?li olan kuzey tarafda hendek kaz?lacak yer i?âretlendi.
Rasûlullah (s.a.s.), ashâb?n? 10'ar ki?ilik gruplara ay?rd?. Her grubun kazaca?? k?sm? belirledi. Mevsim k??, hava so?uktu. Esen rüzgâr, hendekte çal??anlar?n ellerini ayaklar?n? âdeta donduruyordu. Medine'de k?tl?k vard?. Müslümanlar üç gün bir ?ey yemeden aç çal??t?lar.* Rasûlullah (s.a.s.) bile açl?ktan karn? üzerine ta? ba?lam??t?.(228) Ashâbla birlikte Hz. Peygamber (s.a.s.) bizzât toprak kaz?yor, açl??a, so?u?a, yorgunlu?a kar?? gayretlerini art?r?c? sözler söylüyordu. Bir ara, sert bir kaya ç?km??, kimse parçalayamam??t?. Rasûlullah (s.a.s.) hende?e indi, ilk vuru?ta, kayan?n üçte biri koptu. Hz. Rasûlullah (s.a.s.):
-Allâhü Ekber, bana ?am'?n anahtarlar? verildi. ?u anda ?am'?n k?rm?z? kö?klerini görmekteyim, dedi. ?kinci vuru?ta kayan?n yar?s? daha koptu. Rasûlullah (s.a.s.):
-Allâhü Ekber, bana Fars ülkesinin anahtarlar? verildi. ?u anda, Kisrân?n beyaz kö?klerini görmekteyim, buyurdu. Üçüncü darbede kaya, tamâmen parçaland?. Rasûl-i Ekrem (s.a.s.):
-Allâhü Ekber, bana Yemenin anahtarlar? verildi. ?imdi ben San'a'a'n?n kap?lar?n? görüyorum, buyurarak bütün bu ülkelerin pek yak?nda Müslümanlar?n olaca??n? müjdeledi.(229) Münâf?klar, Rasûlullah (s.a.s.)'in bu müjdelerini, hayal say?yorlard?.
"Münaf?klar ve kablerinde hastal?k olanlar: Allah ve Rasûlü bize sâdece kuru vaadlerde bulundular, diyorlard?." (Ahzâb Sûresi, 12)
Açl??a, so?u?a ve her türlü s?k?nt?ya ra?men, yakla??k 5,5 km, uzunlukta bir at?n kar??ya s?çrayamayaca?? geni?lik ve derinlikte kaz?lan hendek, dü?man gelmeden önce, iki hafta içinde tamamland?.

c) Mü?riklerin Medine'yi Ku?atmas?
Mü?rikler, Medine önünde, ?imdiye kadar benzerini görmedikleri derin bir hendekle kar??la??nca, ?a??rd?lar. Bir hamlede Medine'yi alt üst edip, Müslümanlar? yok edeceklerini hayâl etmi?lerdi. Bunun kolay olmayaca??n? gördüler. Hendek boyunca, a?a??-yukar? ilerlediler, geçecek bir yer bulamad?lar. Sonunda, Kurey?liler hende?in bat? k?sm?na, Bedevî kabîleler de do?u k?sm?na karargâh kurdular. Böylece Medine'yi ku?att?lar. (?evvâl 5 H./?ubat 627M.)

d) S?k?nt?l? Günler
10 bin ki?lik mü?rik ordusu kar??s?nda, Müslümanlar?n say?s? 3 bin kadard?.Yaln?zca 36 atlar? vard?. Önlerinde hendek, arkalar?nda ise Sel‘ Da?? bulunuyordu. Ancak Benî Kurayza anla?may? bozar da mü?riklerle i?birli?i yaparsa, Müslümanlar çok tehlikeli bir duruma dü?eceklerdi. Bu takdirde, Müslümanlar Hendek önünde dü?manla u?ra??rken, Yahûdîlerin Medine'yi bas?p, kad?nlar? ve çocuklar? k?l?çtan geçirmeleri mümkündü.
Kar??l?kl? ok ve ta?lar?n at?lmas?yla ba?layan ku?atma, aral?ks?z 27 gün sürdü. Müslümanlar açl?k ve sefâlet içinde, zor ve s?k?nt?l? günler geçirdiler. Sava??n en tehlikeli bir ân?nda, Benî Nadir Reisi Ahtab o?lu Huyey'in te?vikiyle Benî Kurayza Yahûdîleri de anla?may? bozup, mü?riklerle i?birli?ine ba?lad?lar. Rasûlullah (s.a.s.)'in nasihat için kendilerine gönderdi?i Evs kabilesi Reisi Sa'd b. Muâz'? dinlemediler. Dü?manl?klar?n? aç?kça bildirdiler.
Müslümanlar, hendek önünde 10 bin ki?ilik mü?rik ordusuna kar?? durma?a çal???rken, bir yandan da, Medine'yi Yahûdîlerin bask?n?ndan korumak zorunda kald?lar. Böyle tehlikeli bir anda, münâf?klar da bozgunculu?a ba?lad?lar. Hem sava?? b?rakt?lar, hem de askerin mâneviyât?n? sars?c? propaganda yapt?lar.(230)
Ku?atman?n uzay?p gitmesi, mü?rikleri de usand?rd?. Mevsim k??, havalar so?uktu. Esâsen onlar, böyle günlerce sürecek bir ku?atma için de?il, bir kaç saatte sonuca ula??lacak bir zafer için gelmi?lerdi. ??i bir an önce bitirmek için bütün güçleriyle genel bir hücûma geçtiler. Bir taraftan Müslümanlar?n üzerine ok ya?muru ya?d?r?rken içlerinden (D?râr, Cübeyre, Nevfel, Amr b. Abdivedd gibi) bir kaç tanesi de, elveri?li bir yerden atlar?yla hende?i geçtiler. Bunlar?n her biri, Araplar aras?nda bin ki?iye denk say?l?yordu. En me?hûrlar? olan Amr b. Abdivedd mübâreze sonuda Hz. Ali taraf?ndan öldürüldü; di?erleri kaçt?lar. Nevfel kaçarken hende?e dü?tü ve Hz. Ali'nin k?l?c?yla can verdi.
Ertesi gün, sava??n en çetin günü oldu. Bir taraftan mü?rikler, di?er taraftan Benî Kurayza Yahûdîleri hücûma geçtiler, aral?ks?z ak?ama kadar ok ya?murunu sürdürdüler. Rasûlullah (s.a.s.) ve Müslümanlar, o gün namaz k?lmak için bile f?rsat bulamad?lar. Ö?le, ikindi ve ak?am namazlar?n?, yats?dan önce, tek ezanla, tertip üzere kazâ ettiler.(231)

e) Harb Hiledir
Gatafan Kabilesinden Nuaym b. Mes'ûd, bu s?rada müslüman olmu?tu. Bundan kimsenin haberi yoktu. Rasûlullah (s.a.s.)'la gizlice görü?erek, mü?riklerle Yahûdîlerin aras?n? açmak için izin istedi. Rasûlullah (s.a.s.):
-Harp hiledir*, yapabilirsen yap, buyurdu. Nuaym önce Benî Kurayza'ya gitti.
-Benim size olan dostlu?umu bilirsiniz. Sizin için endi?e ediyorum. Mekkeliler bu i?ten usand?, b?rak?p giderlerse, Müslümanlar kar??s?nda yapayaln?z kalacaks?n?z. O zaman hâliniz nice olur? Onlardan bir kaç rehin isteyin, aksi halde yard?m etmeyin... dedi. Sonra Ebû Süfyân'a geldi:
-Duydun mu, Benî Kurayza anla?may? bozdu?una pi?man olmu?. Sizi b?rak?p giderler diye, Müslümanlarla yeniden anla?maya ba?lam??. Sizden rehin al?p, onlara teslim etme?i vadetmi?, dedi. Ebû Süfyân esâsen Yahûdîlere pek güvenemiyordu. Ertesi gün, denemek için Yahûdîlerden yard?m istedi. Yahûdîler hemen rehin istediler. Ebû Süfyân isteklerini kabûl etmeyince, her iki taraf da:
-Nuaym do?ru söylemi?, dediler. Aralar?nda güven kalmad?. (232)

f) Rasûlullah (s.a.s.)'in Duâs? ve Ku?atman?n Sona Ermesi
Rasûlullah (s.a.s.), o s?k?nt?l? gün:
-Allah'?m, ey Kur'ân'? indiren ve hesâb? tez gören Rabb?m; ?u Arap kabîlelerini da??t, topluluklar?n? boz, iradelerini sars. (233) diye duâ etti. Duâs? bitince, Rasûlullah (s.a.s.)'in yüzünde sevinç eseri görüldü. Rabb'?m?n yard?m va'dini size müjdelerim, buyurdu. ??te o ak?am, âyet-i celîle ve hadis-i ?erifte bildirilen "sabâ rüzgâr?" esme?e ba?lad?.(234) F?rt?na ve kas?rga çad?rlar? söküp uçurdu, yemek kazanlar? devrildi, ocaklar söndü, develer ve atlar birbirine kar??t?. Mü?riklerin a??zlar?, burunlar?, gözleri toz-toprakla doldu. Karargâhlar? alt üst oldu. Ortal??? deh?et kaplad?. Neye u?rad?klar?n? bilemediler.
Mü?riklerin mâneviyât? iyice bozulmu?tu. ?çlerine korku dü?tü. Uzun süren ve hiç bir sonuç al?namayan ku?atmadan usan?p bezmi?lerdi. Ebû Süfyân:
-"Ben dönüyorum, siz de gelin, diyerek devesine bindi. Mekke'nin yolunu tuttu. Di?erleri de onu izlediler.
Panik pek âni ve ?uursuzca olmu?tu. Bu yüzden, mü?rikler pek çok techizât, g?da maddesi ve e?yay? toplayamadan çekildiler. Sabah olunca, Müslümanlar dü?mandan kalan e?yây? ve sa?a-sola da??lan develeri toplay?p ordugâhlar?na getirdiler. Ebû Süfyân'?n Yahûdîlerden ald??? 20 deve yükü hurma da ele geçen ganimetler aras?ndayd?. Böylece, Müslümanlar hem ku?atmadan, hem de açl?k s?k?nt?s?ndan kurtuldular.
Kur'an-? Kerîm'de bu durum ?öle anlat?lmaktad?r:
"Ey inananlar, Allah'?n size olan nimetlerini hat?rlay?n. Üzerinize ordular gelmi?ti, Biz de onlar?n üzerine rüzgâr ve sizin göremedi?iniz ordular (Melekler) göndermi?tik." (el-Ahzâb Sûresi.9)
"Allah, kâfirleri hiçbir zafer elde edemeden, kin ve öfkeleriyle geri çevirdi. Sava?ta mü'minlere Allah'?n yard?m? yetti. Allah yegâne kuvvetli ve galib oland?r." (el-Ahzâb Sûresi, 25)
Bu sava?ta, mü?riklerden 4 ki?i ölmü?, Müslümanlardan 5 ki?i ?ehid dü?mü?tür. Sava?tan sonra Rasûlullah (s.a.s.):
-"Bundan sonra s?ra bizde. Mü?rikler art?k üzerimize gelemeyecek, biz onlar?n üzerine gidece?iz." buyurdu.(235) Gerçekten de öyle oldu.


KURAYZAO?ULLARI GAZVES? (Zilkade 5 H,/Mart 627 M.)
a) Sava??n Sebebi
Rasûlullah (s.a.s.) Medine'deki Yahûdî kabîleleriyle ayr? ayr? anla?malar yapm??t?. Bunlardan Kaynuka ve Nadîro?ullar?n?n, anla?ma hükümlerine uymad?klar? için Medine'den ç?kar?ld?klar?n? daha önce görmü?tük. Kurayza o?ullar? ise, Uhud Sava?'?ndan sonra anla?may? yeniledikleri için yerlerinde kalm??lard?.
Hendek Sava??nda, Benî Kurayza Yahûdîleri önce anla?maya ba?l? kald?lar. Hendek kaz?l?rken, kazma, kürek gibi âletler vererek Müslümanlara yard?mc? oldular. Ancak, sava??n en tehlikeli bir ân?nda, Benî Nadîr Reisi Huyey b. Ahtab'?n te?vikiyle anla?may? bozdular. Müslümanlarla birlikte Medine'yi savunmalar? gerekirken, mü?riklerle birlikte, Müslümanlara kar?? sava?a girdiler.(236) Böylece vatana ihânet suçu i?lediler. Rasûlullah (s.a.s.)'in nasihat için gönderdi?i Evs Kabilesi Reisi Sa'd b. Muâz'?n sözlerine de kulak asmad?lar. Hz. Peygamber (s.a.s.) hakk?nda çirkin sözler söyleyerek dü?manl?klar?n? aç?kça ilân ettiler. Ancak, Benî Kurayza'dan yapt?klar?n?n hesâb? sorulacakt?. Bu sebeple, Hendek Sava??ndan Medine'ye döner dönmez, Benî Kurayza üzerine sefer emri verildi.
Rasûlullah (s.a.s.) Hendek Sava??'ndan dönmü? silahlar?n? ç?karm??, üzerindeki toz-topra?? temizlemek için, gusletmek istemi?ti. Bu esnâda Cibrîl (a.s.) at üstünde ve toz-toprak içnde geldi:
-"Aa, silah?n? ç?kard?n m?; vallâhi biz melekler ç?karmad?k. Haydi, ?unlar?n üzerine yürü", diye Kurayzao?ullar?n? i?âret etti. (237) Rasûlullah (s.a.s.) derhal Benî Kurayza'ya sefer ilân etti. Ashâb?n sür'atle yola ç?kmalar?n? sa?lamak için,
-Hiç kimse ikindi namaz?n? sak?n ba?ka yerde k?lmas?n, ancak Benî Kurayza yurdunda k?ls?n, buyurdu.
Ashâb?n bir k?sm? bu emrin zâhirine uyarak, namazlar?n? Benî Kurayza yurduna var?nca k?ld?lar. Bir k?sm? da Peygamber (s.a.s.)'in maksad?, acele etmemizi sa?lamakt?r, diyerek, vakit ç?kmadan yolda k?ld?lar. Hz. Rasûlullah (s.a.s.) her iki zümrenin yapt???n? da ho? gördü.(238)
Müslümanlar?n toplanmas? yats?ya kadar devâm etti say?lar? 3 bini buldu. Müslümanlar?n üzerlerine geldi?ini görünce sövüp-sayarak kalelerine çekilen Beni Kurayza'n?n say?s? 900 kadard?.

b) Benî Kurayza'ya Verilen Cezâ
Ku?atma 25 gün sürdü. Kurayzao?ullar? anla?may? bozduklar?na pi?man oldular. Di?er Yahudî kabileleri gibi Medine'den ç?k?p gitmek için izin istediler. Fakat Hz. Rasûlullah (s.a.s.) kay?ts?z ?arts?z teslim olmalar?n? istedi. Reisleri Ka'b b. Esed'in ba?kanl???nda topland?lar. Ka'b:
-"Tevratta bildirilen son peygamberin bu oldu?u anla??ld?. Müslüman olup kurtulal?m, dedi Yahûdîler:
-Biz Tevrat üzerine ba?ka kitab kabul etmeyiz, dediler, Ka'b:
-Öyleyse,kad?nlar? ve çocuklar? öldürelim. Sonra kaleden ç?k?p çarp??al?m, belki ba?ar?r?z, dedi. Onlar:
-Çoluk-cocu?umuz öldükten sonra, ya?aman?n ne önemi var, diye cevâp verdiler. Ka'b:
-O halde, yar?n cumartesi, Müslümanlar bizden emîndir. Ans?z?n hücûm edelim, onlar? gafil avlayal?m, dedi.
-Biz cumartesinin hürmetini bozamay?z, diye reddettiler. Sonunda kay?ts?z ?arts?z teslim oldular. Ancak haklar?nda Evs Kabilesi Reisi Sa'd b. Muâz'?n hüküm vermesini istediler.
Benî Kurayza, Evs kabilesinin himâyesindeydi. Bu yüzden, Sa'd b. Muâz'?n hakemli?ini istiyorlard?. Sa'd, hastayd?. Hendek Sava??'nda kolundan okla yaraland??? için tedâvi görüyordu. Haberi al?nca geldi.
-Kur'an-? Kerîm'e göre mi, yoksa kendi kanunlar?na göre mi hüküm vermemi istiyorlar, diye sordu. Yâhudîler, kendi kanunlar?na göre hüküm verilmesini istediler. Sa'd da Tevrât'a göre karar verdi.(239)
a) Sava?abilecek durumdaki erkeklerin öldürülmesine,
b) Kad?nlar?n ve çocuklar?n esir edilmesine,
c) Bütün mallar?n?n da zaptedilmesine hükmetti.
Rasûl-i Ekrem (s.a.s.):
"Ey Sa'd, Allah'?n r?zâs?na uygun hükmettin" buyurdu. (240) Yahudiler de karâr?n Tevrât'a uygun oldu?unu itirâf ettiler. Sa'd'in bu hükmü, Tevrât'?n Tesniye kitab?n?n 20. Bab?n?n 10-14 üncü âyetlerine uygun dü?mü?tü. Bu gün de vatana ihânet edenlere ölüm cezâs? verilmektedir.
Benî Kurayza hakk?ndaki hükmü Hz. Ali ve Hz. Zübeyr icrâ ettiler. Kaz?lan büyük bir hende?in kenar?nda 600 kadar Yahûdînin birer birer boyunlar?n? vurup hende?e att?lar. ?çlerinden 4 tanesi Müslüman olup hayatlar?n? kurtard?lar. Benî Nadîr Reisi Huyey b. Ahtab ile Benî Kurayza Reisi Ka'b b. Esed de öldürülenler aras?ndayd?.
Benî Kurayza'n?n mallar?, mücâhidlere payla?t?r?ld?. Arâzisi ise, ensar?n r?zâsiyle muhâcirlere verildi.
"Allah, Ehl-i Kitab'dan mü?rikleri destekleyen (Benî Kurayza Yahûdî)lerini kalelerinden indirmi?, kalblerine korku salm??t?. Onlar?n kimini öldürüyor, kimini de esir al?yordunuz. Yerlerini yurtlar?n?, mallar?n? ve henüz aya??n?z? bile basmad???n?z topraklar? Allah size mirâs olarak verdi. Allah her ?eye kadirdir ". (el-Ahzâb Sûresi, 26-27)