İlk Yardım...

Eğer mümkünse ilk yardim çantasından iki tane hazırlayarak birisini arabada diğerinide evinizde bulundurun.

Ilk yardim çantasının içinde olması gerekenler

Enjektör (gerektiğinde ilaç içirmek için) , makas, cımbız veya pens,Turnike, tampon, sargı bezi, pamuk, flaster, dijital bir termometre (mümkünse klasik civalı termometreleri kullanmayın), antiseptik birsolüsyon ( Biokadin, Zefiran gibi ), antibiyotikli bir merhem (Terramycin merhem, Furacin pomad gibi ) Antihistaminik pomad veyatablet, Amonyak.




İlk Yardım İçin Ecza Dolabı


DİKKAT: Evlerdeki ecza dolapları, eskimiş veya yarım bırakılmışilaçların rastgele doldurulduğu bir kutu olmamalıdır. Anne için doktortarafından verilen bir ilaç, aynı maksatla babaya veya çocuklaraverilemez. Kime, nasıl bir ilaç verileceğine ancak doktor kararverebilir. Prospektüsü kaybolmuş, kullanma tarihi geçmiş, herhangi birsebeple yarım bırakılmış ilaçları asla ecza dolabına koymayınız. Helesağa sola hiç koymayınız. Bir işinize yaramayacağına göre çöpe atıpevden uzaklaştırınız.

ECZA DOLABINDA NELER BULUNMALI?
Bir kaza sırasında, doktor yetişinceye kadar, kazanın meydana getirdiğizararı en aza indirmek veya gecikme sonucu vuku bulması mümküntehlikeleri bertaraf etmek için yapabileceğimiz ilk müdahalelergerçekten çok önemlidir. Bu müdahalelerin neler olabileceği, kazanıncinsi ve şekline göre, ayrı ayrı yeri geldikçe anlaşılır bir dille izahedilmiştir.
Şimdi, ilk yardım sırasında kullanmak üzere dolabımızda bulunması gereken ilaç ve malzemeyi sıralayalım:
* Amonyak (100 cc. lik bir şişede)
* Hind yağı (mushil olarak, 200 cc. lik bir şişede)
* Karbonat veya karbonatlı su (antiseptik madde olarak, 200 cc. lik bir şişede)
* İpeka şurubu (kusturucu olarak, 200 cc. lik bir şişede)
* Tentürdiyot (dezenfektan olarak % 2 lik eriyiği, 100 cc. lik bir şişede)
* Lastik torba (yarayı soğuk veya sıcak tutmak için)
* El feneri (göze, kulağa veya nefes yoluna kaçmış cisimleri görebilmek için)
* Dereceli kap (dezenfektan eriyikleri oranına göre hazırlayabilmek için kullanılan cc. ölçekli cam kap)
* Çeşitli yara ve yanık merhemleri
* Damlalık
* Vücut ateşini ölçmek için derece
* Aspirin (bir kutu)
* Diş ağrısını dindirici ilaç
* Ateş düşürücü şurup veya fitiller
* Makas (gaz bezi ve sargı bezi kesmek için)
* Değişik büyüklükte üç adet pens (büyük cımbız)
* Bir kutu çengelli iğne
* Değişik ebatlarda hazır gaz ve sargı bezleri
* Değişik ebatlarda flasterler (yara bantları)
NOT: Şişeler içinde sakladığınız sıvı ilaçları ve dezenfektan maddelerimutlaka şişe üzerine yapıştırdığınız etiketlerle belli ediniz. Yani herşişenin üzerine bir etiket yapıştırıp etikete şişedeki maddenin adınıyazınız.

Yapay Solunum


Bayılmış birini gördüğünüz zaman ilk yapacağınız şey, kanaması olupolmadığını kontrol etmek; varsa derhal kanamayı durdurmaya çalışmaktır.Bayılmanın sebebleri için "Bayılma" konusuna bakınız.

Baygın yatan kimsenin nefesini dinleyiniz. Nefes alması durmuş veyaboğuluyormuş gibi horluyor ise vakit geçirmeden suni (yapay) solunumuygulayınız.

Dikkat; Solunum yolunu yabancı bir cisim, kusmuk maddesi veya geriyekaçan hastanın dili tıkamış olabilir. Boğuluyormuş gibi seslerçıkarması bunun en açık işaretidir.

Yapay solunuma hazırlık

* Hastayı sırtüstü yatırınız.
* Kıravatını, yakasını ve bel kayışını gevşetiniz.
* Başını geriye doğru bastırın.
* Bir elinizle alnını tutarken diğer elinizle alt çenesini aşağıya bastırarak ağzını açınız.
* Baş ve orta parmağınızla solunum yolunu tıkayan cismi arayınız. Eğerdili geriye dönerek nefes yolunu kapatmış ise öne doğru çekerek nefesalmasını sağlayınız.
* Dilin yeniden boğaz gerisine kaçmasına mani olmak için hastanınbaşını yana çeviriniz. Eğer yara ve kırığı yok ise, bütün vücuduylayana çeviriniz.
Hastanın nefes yollarını tıkayan bir cisim olmaksızın solunumu durmuş ise sunî solunum uygulayınız.

Nasıl Yapılacak?

* Sırtüstü yatan hastanın yanına dizçökünüz.
* Yakasını ve kravatını gevşetiniz.
* Bir elinizi alnına, diğer elinizi alt çenesine bastırarak ağzını açınız.
* Alt çenesini ayırmak için kullandığınız elinizle hastanın ensesini yakalayınız ve başını arkaya sarkıtınız.
* Alnına bastırdığınız elinizin baş ve işaret parmaklarıyla burnunu sıkarak deliklerini kapatınız.
* Başını arkada tutarken derin bir nefes alınız ve ağzınızı kazazedenin ağzına yapıştırınız.
* Ciğerlerini hava ile dolduracak şekilde olanca kuvvetinizleüfleyiniz. Üflediğiniz hava ile göğüs kafesi şişince ağzınızı çekiniz.
* Üflediğiniz havanın nefes yoluyla geri çıktığını ve göğüs kafesindeki şişliğin indiğini gözleyiniz.
* Ağzınızı tekrar kazazedenin ağzına yapıştırınız ve güçlü bir şekildeüfleyiniz. Ağzınızı ayırıp üflediğiniz havanın çıkmasını bekleyiniz.
* Doktor gelinceye kadar dakikada 15-20 defa aynı şekilde üfleme işlemini tekrarlayınız.

Kalp Masajı


KALP DURMASI

Solunumla birlikte kalbin durduğu vakalar az değildir. Kalp durmasını gösteren belirtiler şunlardır:
* Hastanın yüzü sararmıştır.
* Tamamen hareketsiz olup hiçbir uyarana cevap vermez.
* Solunum durmuştur.
* Boynuna veya bileğine parmağınızla bastırdığmızda nabız vuruşları duyulmaz.
* Göz kapakları açıldığında, göz bebeklerinin irileştiği görülecektir.

KALP MASAJI

Baygın yatan bir hastanın solunumu durmuş ve kalbin çalışmadığınıgösteren belirtiler de mevcut ise; telaşa kapılmadan ve fakat serihareket ederek yapay solunum uygulayınız. Hemen arkasından kalp masajıyapınız. Bir yapay solunumdan sonra beş masaj tatbik ediniz.

Nasıl Yapılacak?

Dikkat: Göğüs kemiğinde masaj yapacağınız bölgeyi doğru olarak bulmakçok önemlidir. Yanlış yere gereğinden fazla basınç uyguladığınıztakdirde kaburga kırıklarına sebebiyet verip durumu daha daciddileştirebilirsiniz.
* Bir elinizin ayasını (meme uçları hizasında) iki meme arasınakoyunuz. Diğer elinizin ayasını da bu elinizin üzerine (iki el ayasıüst üste gelecek şekilde) koyunuz. Kollarınızı gergin ve dik olaraktutunuz.
* Göğüs kafesi 3-5 cm. çökecek şekilde bir hamlede aşağı bastırınız ve aynı şekilde geri çekiniz.

Dikkat: Basınç kesinlikle dikey olarak uygulanmalı ve tek hamledeyapılmalıdır. Sarfedeceğiniz güç, göğüs kafesini 5 cm.'den fazlaesnetmemelidir. Beş defa aynı şekilde basınç uygulayıp bu işlemi üçsaniyede tamamlayınız.

Göğüs kemiğini aşağıya doğru esnetmekle kalbin sıkıştırılmasını vekarıncıklarda bulunan kanın akciğer damarına hücum etmesini sağlamışolacaksınız. Akciğerlere ulaşan kan buradan büyük atardamar yoluylavücuda yayılacaktır. Basınç kaldırılınca kalp tekrar kanla dolacak veikinci basınçla akciğerlere yeniden kan pompalanacaktır. Üç saniyeiçinde 5 defa basınç uyguladıktan sonra yeniden yapay solunum veriniz.Hasta kendisine gelinceye kadar bu işleme devam ediniz. Doktoryetiştiği zaman işi ona bırakınız.

Kırık-Çıkık-Burkulma


BURKULMA:

Bir eklemin taşıyabileceği yükün üzerinde zorlanması ile eklemiçevreleyen yumuşak dokunun zarar görmesine burkulma diyoruz. Burkulmadabağlar, kaslar, kirişler ve kan damarları gerilmiş veya yırtılmıştır.Burkulan organların başında el ve ayak bilekleri, parmaklar ve dizlergelir.

BELİRTİLERİ:

* Eklem çevresinde şişme.
* Hassasiyet.
* Hareket sırasında sancı.
* Morarma.

NOT: Genellikle kapalı bir kırığın belirtileri ile burkulmanınbelirtileri benzerlik gösterir. Ancak röntgen filmine bakılarakayırdedilebilir.

Ne Yapmalı?

* Burkulan eklemin üzerine soğuk, ıslak bezler koyunuz.
* Eklemi hareket ettirmeyiniz.
* Eklem yerinin altına bir mukavva parçası koyarak sarınız.
* Gerekli tıbbî bakımı sağlaması için doktor çağırınız veya kazazedeyi en yakın hastahaneye götürünüz.

NOT: Eğer burkulan bölge bel kemiği ise; doktor gelinceye kadar hastayıdöşeme gibi düz ve sert bir zemin üzerine boylu boyunca yatırınız.

ÇIKIK:

Bir kemik uçcunun aşırı zorlanma sonucu eklem yerinden çıkmasınadiyoruz. Çıkıklar genellikle düşme ve sert bir cisimle vurma sonucundameydana gelir.
Çıkık, en çok parmaklarda (özellikle başparmakta), omuzda ve bileklerde olur.
Çıkığın belirtileri de burkulma ve iç kırığa benzer. Şişme, dokununcahassasiyet, biçim bozukluğu, kımıldatınca sancı ve morarmasayabileceğimiz belirtilerdir.

Ne Yapmalı?

* Çıkık organı kımıldatmaymız.
* Parmak ve bilek çıkıklarının altına bir mukavva parçası koyarak sannız.
* Çıkık omuzda ise bir kol askısı ile hareketsiz duruma getiriniz.
* Doktor çağırınız veya kazazedeyi hastahaneye götürünüz.

Dikkat: Kazaya maruz kalmış bir eklemde kırık olup olmadığını anlamakiçin kırık organı hareket ettirmeyiniz veya kazazedeyi yürütmeyiniz.Bir boyun veya belkemiği kazasında kazazedenin başını belini aslahareket ettirmeyiniz. Boyun veya bel hareketi sırasında kırık bir kemikparçası omiriliğe batarak felçlere sebebiyet verebilir.

Ne Yapmalı?

* Bel veya boyun kırığına maruz kalmış bir kazazedeyi bulduğunuz duruş biçiminde tutunuz. Hareket ettirmeyiniz.
* Derhal doktor çağırınız.

AÇIK KIRIKLAR

Kaza sırasında kırılan bir kemiğin deriyi yararak dışarı çıkmasıhalinde, bu kırığa "açık kırık" denir. Çoğu durumlarda deriyi yırtıpyara açan ve kanamaya sebeb olan kırık kemik parçası, geriye kayarakyarayı açık bırakır.
Kanama ve doku harabiyeti sebebiyle kazazede soka girebilir. Ayrıcayara temizlenip kanama durdurulmadığı takdirde mikrop kapma(enfeksiyon) tehlikesi vardır.

Dikkat: Kırık kemik ucunu geriye iterek yerine sokmaya çalışmayınız.

Ne Yapmalı?

* Biçimi bozulmuş organı doğrultmak için kırığın altına bir elinizi, üstüne de diğer elinizi yerleştiriniz.
* Organın uçcunu yanınızdaki birine sımsıkı tutturunuz.
* Şok bakımı uygulayınız.
* Siz kırık bağlama mukavvalarını veya tahtalarını kırık bölgeninüzerine yerleştirirken organın ucunu tutan kişi de kemiklerin biçimidüzelinceye kadar çekmeye devam etsin.
* Kırık bağlama mukavvaları yerine oturunca temiz bir bezle sarıp bağlayınız.

Ezilmeler


Vücudun herhangi bir yerine yara açmayacak şekilde bir darbe geldiğindedoku altındaki ince damarlar (kılcal damar ağları) koparak kanarlar.Kanama, kopan damarların sayısına bağlı olarak bir yer kaplar.Kanamadan sonra, darbe yerinde ağrı ve yanma hissedilir. Kanayan bölgeşişer. Şişlik önce morarır; sonra mavileşir. iyileştikçe rengideğişerek yeşile ve iyileşmek üzere iken de sarıya dönüşür. Bu aradaşişlik iner ve ağrı da kendiliğinden kaybolur.

Ne Yapmalı?

* Vücudunuzun herhangi bir yerine darbe gelip ezilme olursa, vakitgeçirmeden soğuk su kompresi yapınız (soğuk suya batırılmış bezkoyunuz).
* Birkaç defa kompres uyguladıktan sonra, soğuk suya batırılmış bezi ezik yerin üzerine koyup sarınız.
* Bu işlemi ne kadar erken yaparsanız ezik yer morarmadan ve şişlikyapmadan kısa zamanda iyileşecektir. Soğuk su kompresinden sonra, ağrıda fazla hissedilmez.
* Ezik, göz çevresin de olursa, soğuk suya batırdığınız bir bezi gözçukuruna yerleştirip üzerinden sarınız. Ezik, morluk yapmadaniyileşecektir.

Yaralanmalar


BAŞ YARALANMALARI

Yüksek bir yerden düşüldüğünde veya trafik kazasına maruz kalındığında;ölüm ile neticelenen vakaların çoğunu kafa yaralanmaları teşkiletmektedir.
Kafa yaralanmalarının belirtileri şunlardır:
* Kafada şişlik, yara veya kanama.
* Başağrısı.
* Başdönmesi
* Yarım saat içinde veya daha sonra bayılma.
* Ağızda, burunda veya kulaklarda kanama.
* Kol veya bacakların birinde felç.
* Göz bebeklerinin büyüklüğünde farklılık.

Dikkat: Kafasından yaralanmış bir kazazede, ister baygın ister kendindeolsun, ona uyarıcı içecekler vermeyiniz. Ayaklarını havayakaldırmayınız.

Ne Yapmalı?

* Hastayı, düz bir yere, boylu boyunca yatırınız.
* Ağzında salgı veya kanama varsa, başını yana çeviriniz. Böylece, salgının nefes borusuna kaçmasını engellemiş olursunuz.
* Derhal doktor çağırınz. Bu mümkün değil ise hastayı düz yatmış olarak, hırpalamadan en yakın hastahaneye götürünüz.
* Hasta bayılmış ise, nefes alıp almadığını kontrol ediniz.
* Solunumu durmuş ise yapay solunum uygulayınız.
* Nefes borusunun salgı veya geriye kaçmış dili tarafından tıkanıptıkanmadığını kontrol ediniz. Böyle bir tehlike mevzubahis ise veboynunda kırık yok ise başının altına küçük bir yastık koyarak başınıyana çeviriniz.

NOT: Diğer tedbirler "yapay solunum" bahsinde anlatılmış olduğundan oraya müracaat ediniz.

VÜCUT YARALANMALARI

Dikkat: Kanama ile sonuçlanan her türlü yarayı -önemli veya önemsizolduğuna bakmaksızın- mutlaka temizleyiniz. Zira tetanozu önlemeninbirinci yolu budur. Eğer kanama faslı, sivri bir cismin batması sonundameydana gelmiş ise; yarayı güzelce temizlemekle beraber tetanoz aşısıolmayı ihmal etmeyiniz.
Mikrop bulaşmasının belirtileri yaralanmadan hemen sonra görülmez.Mikropların gelişip çoğalması ve zehirli madde salgılaması zaman ister.Belirtiler, genellikle, iki ila yedi gün sonra ortaya çıkar. Bazıdurumlarda -mikrobun cinsine bağlı olarak- daha geç ortaya çıkar.

YARANIN MİKROP ALDIĞI NASIL ANLAŞILIR?

* Yaralı bölge kızarır.
* Dokunduğunuz zaman acır.
* Yanma ve şişlik görülür.
* Bazan yaralı bölgeden yukarıya doğru (kol ve bacaklarda) kırmızı renkte çizgiler belirir.
* Koltuk altında veya kasıkta hassas şişler ortaya çıkar.
Bütün bu belirtiler, yaranın mikrop kaptığını ve mikropların vücuda yayıldığını gösteren kesin delillerdir.

Dikkat: Bulaşma (enfeksiyon) belirtilerini görünce yarayı sıkmayınız ve açmayınız; derhal bir doktora gidiniz.

Kanamalar


Vücuda yayılmış üç tip kan damarı vardır:

1- Atardamarlar
2- Toplardamarlar
3- Kılcal damarlar
Atardamarlar vasıtasıyla akciğerde temizlenen oksijenli kan vücudayayılır. Toplar damarlar ise organlardaki kirli kanı kalbe gerigetirir. Kılcal damarlara gelince: Bunlar da dokularla temas halindeolup onlara oksijen ve gıda maddeleri verir ve onlardan zararlımaddeleri alarak toplar damarlara taşırlar.
Derideki bir yara veya kesik sonucu bu damarlar açılarak dışarıya kansızması olur. Çıplak gözle görülen bu tür kanamaya "dış kanama" diyoruz.

DIŞ KANAMALAR

Kılcal damar kanamaları dezenfekte edildikten sonra, kanınkendiliğinden pıhtılaşması sonucu, problem çıkarmadan kısa zamandaiyileşirler. Ancak atar ve toplar damar kanamaları -hele açılan yaraderin ve geniş ise- bizim müdahalemiz olmadan, kendiliğinden durmazlar.Atar (temizkan) damar kanamalarını toplar (kirli kan) damarkanamalarından kolayca ayırdedebiliriz. Atar-damarlarda kalp basıncı,120 mm (kasılma anında) ila 80 mm (gevşeme anında) civa basıncıarasındadır. Eğer bir atardamar kesilmiş ise, kanama bu basınç farkınauyarak aralıklı fışkırmalar şeklinde olacaktır. Toplardamarkanamalarında fışkırma olmaz.

Ne Yapmalı?

* İster atar ister toplardamar kanaması olsun ilk önce elinizin ayasınıyara üzerine sıkıca bastırınız ve on dakika kadar böylece bekletiniz.
* Kanamaların çoğu bu şekilde duracaktır. Eğer hala devam ederse;"sargı kompresyonu" dediğimiz metodu uygulayınız. Temiz bir sargıbezini veya mendili dörde katladıktan sonra yara üzerine koyup avuç içiile üzerinden bastırınız. Bu şekilde onbeş-yirmi dakika bekleyiniz.
* Kanama bu müddetin sonunda yine devam edecek olursa, kompresyonda kullandığınız bezin üzerine bir sargı sarınız.
* Kanamanın kol veya bacakta olduğunu farzedelim. Bir yardımcı kişikompresyona devam ederken, siz de beş santim eninde bir metre boyundabir bez parçası temin ediniz. Bulduğunuz bezi iki ucundan (ortalıolarak) makasla yaranın üzerine gelecek olan orta kısmı sağlam kalacakşekilde kesiniz.
* Bezin kesilmeyen orta kısmını yaranın üzerine gelecek şekilde-kompresyon için kullandığınız katlanmış bezin üstüne- koyunuz.Kestiğiniz parçaları bandaj gibi kullanarak, karşılıklı bağlayınız.Parçaları yaranın iki yanına sararken ve bağlarken fazla sıkmayınız.Fazla sıktığınız takdirde kan dolaşımını boğar; kol veya bacakların altbölgelerine kanın gitmesini engellemiş olursunuz.

Dikkat: Eğer kompresyon ve sargı işi de netice vermez yani kanamakesilmezse; ciddi bir atardamar kanaması ile karşı karşıyasınızdemektir. Bu durumda hastayı doktora yetiştirmekten başka çare yoktur.Ancak aşırı kan kaybından dolayı hastanın şoka girmemesi için yarayıüst tarafından kravat veya esnemeyen bir bez parçası ileboğdurabilirsiniz. Düğümü yara üzerine gelmeyecek şekilde bağlayınız.Vakit kaybetmeden hastayı bir acil servise yetiştiriniz. Boğdurulmuşbir yarayı uzun zaman bekletmek ve kanamanın durmasını gözlemek çoktehlikeli ve hatalı bir yoldur. Zira bir saatten fazla kan almayanbölgenin hücreleri ölecek ve boğdurulan uzuv kangren olacak; kesilmekzorunda kalınacaktır. Bu sebeple kompresyon ve sargı işlemini denemedensakın yarayı boğdurmayınız.

AĞIR KANAMALAR

Bilhassa kol ve bacaklarda meydana gelen ağır yaralanmalardaatardamarlarda büyük delikler açılır. Bu deliklerden fışkıran kanıbasit usullerle durdurmak mümkün değildir. Müdahale edilmediği yani kanakışı durdurulmadığı takdirde hasta kan kaybından dolayı önce şokasonra da komaya girerek hayatını kaybeder.

Dikkat: Burada tarif edeceğimiz kan durdurma usulü, kazazedeyi doktorayetiştirinceye kadar meydana gelecek olan kan kaybını önlemeyi hedefalmaktadır. Kan durdurucu bandajı veya turnikeyi uzun zaman yerindetutmak çok tehlikelidir. Yarım saati geçen durumlarda kan alamayanbölgedeki dokuların ölmesi ve kangren olması ihtimali vardır. Busebeble kazazedenin doktora yetiştirilmesi geciktiği takdirde her yarımsaatte bir bandajın açılarak bir iki dakika müddetle yaralı organa kanakışı sağlanmalıdır. Sonra bandaj tekrar sıkılarak fazla kan kaybıönlenmelidir.

Nasıl Yapılacak?

* Kol ve bacaklarda kan durdurucu bandaj tek kemik olan yereuygulanmalıdır. Kollarda dirsek île omuz arası; bacaklarda diz îlekasık arası tek kemik olan yerlerdir.
* Buna göre bandajı yaranın üzerine değil; yarasız olan yukarı kısmına uygulamış oluyoruz.
* Bandaj olarak bir lastik hortum veya elastiki bir kablo parçasıkullanabiliriz. Her ikisinin de çapı bir santim civarında olmalıdır.Daha kalın ve daha incesi kanamayı durdurmakla beraber dokulara zararverecektir. Bunların bulunmadığı durumlarda bel kayışı, rulo halinegetirilmiş bir mendil veya gaz bezi de aynı işi görebilir.
* Bandaj kullanmayı bilmeyenler yani bu işte tecrübesi olmayanlar yakorku ile gevşek tutacak veya garanti olsun diye gereğinden fazlasıkabileceklerdir.
* Eğer bandaj olarak kullanacağınız malzeme el altında değilse yanibulunması zaman alacak ise; bir kişi bandaj temin etmeye çalışırken birdiğeri iki elini halka şeklinde tek kemikli yerin üzerine geçiripsıkmalıdır.
* Bandaj malzemesi temin edilince, malzeme tek kemikli bölge üzerinebir defa dolanıp tek düğüm atıldıktan sonra yavaş yavaş sıkılır. Kanakışının durduğu yerde sıkmaya son verilerek ikinci düğüm atılır. Eğerkan akışı tekrar başlarsa; ikinci düğüm atılırken farkında olmadanbandaj gevşetilmiş demektir, ikinci düğüm açılmalı ve kan akışı duracakkadar sıkıldıktan sonra (gevşemesine izin vermeden) tekrar düğümatılmalıdır.

TURNİKE USULÜ

Ağır atardamar kanamalarını durdurmanın bir diğer yolu, turnikeuygulamaktır. Bunun için genişçe (8-10 santim) ve organı iki defadolandıktan sonra bağlanabilecek uzunlukta bir sargı bezikullanılmaktadır. Buna "kravat sargı" adı verilmektedir.

Nasıl Yapılacak?

* Kanayan yara üzerine birkaç defa katlanmış bir gaz bezi veya iki-üç defa katlanmış temiz bir mendil koyunuz.
* Kravat sargıyı gaz bezinin üzerinde iki defa doladıktan sonra zıt istikametinde bir düğüm atınız.
* Düğümün üzerine oklava veya benzeri bir sopanın ucunu koyup sıkıca düğümleyiniz.
* Sopanın boşta kalan ucundan tutup çeviriniz. Kanama duruncaya kadar çevirmeye devam ediniz. Gereğinden fazla çevirmeyiniz.
* Bundan sonra sopanın serbest ucunu (sopa organa paralel duracak şekilde) herhangi bir sargı ile organın üzerine tutturunuz.

Dikkat: Turnike de bandaj usulünde olduğu gibi uzun zamanbekletilmemelidir. Her 20 dakikada bir, yara üzerindeki gaz bezine ellebastırarak, turnike açılmalı ve yaralı organa kan deveranı sağlanmalı;eğer kanama devam ediyorsa aynı şekilde tekrar bağlanmalıdır. Kanamadurmuş ise, turnike çıkarılmamalı fakat gevşek bir şekildesarılmalıdır. Eğer gevşek sargı altında kanama tekrar baslarsa, sopayıkanama duruncaya kadar çevirip yerini tesbit etmelidir.

NOT: Turnike ve bandaj uyguladığınız saati kaydedip bunu doktora söyleyiniz.

DİĞER KANAMALAR

Kol ve bacakların dışındaki organlarınızda meydana gelebilecekkanamaları durdurmak için, kanama şiddetli olmadığı takdirde, yaranınüzerine steril bir gaz bezi konarak fazla sıkmadan sarılır.
Sargı usulü ile kanama durdurulamaz ise, bu sefer kanamayı besleyendamar üzerine parmakla bastırmak gerekecektir. Kanama duruncaya kadarbastırma işine devam edilmelidir.

BASTIRMA NOKTALARI

1- Alında, göz hizasının üzerinde, olan kanamalarda parmakla bastırılacak nokta kulağın ön kısmıdır.
2- Eğer kanama göz hizasının altında yani yanakta ise, alt çene kemiğinin köşesinden 2-3 cm ileriye parmakla bastırılmalıdır.
3- Boyun ve gırtlak civarındaki kanamalarda, baş parmak enseye, gerikalan dört parmak da boyun önündeki şah damara basacak şekilde tazyikuygulanmalıdır.
4- Omuz, koltuk altı ve kolun omuza yakın yerinde meydana gelebilecekkanamaları durdurmak için, baş parmak arkadan destek verecek şekilde,diğer dört parmakla köprücük kemiğinin çukur kısmına (boyuna yakınyerine) bastırılmalıdır.
5- Kalça kanamalarında, el ayası kazazedenin kasığına sıkıca bastırıldığı takdirde kanamayı durdurmak mümkün olacaktır.

BURUN KANAMASI

Çocuklar oyun oynarken düşünmeksizin tehlikeli hareketler yapar; bununneticesi olarak sık sık kaza geçirirler. Burun kanaması da bunlardanbiridir. Eğer çocuk başını sert bir yere çarpmamış ise fazlatelaşlanmaya lüzum yoktur. Eğer kusma, baş ağrısı ve alışkanlık dışıbir uyku hali görülürse beyin kanamasından şüphelenmeli ve çocuğu enkısa zamanda doktora götürmelidir.
Yaşlı kimselerde, kendiliğinden ortaya çıkan burun kanamaları ekseriya"tansiyon yüksekliğine işaret eder. Böyle durumlarda mutlaka doktoragörünmeli ve gerekli kontrollar yaptırılmalıdır.
Bir darbe sonucu meydana gelen hafif burun kanamaları ekseriyakendiliğinden (kanın pıhtılaşması sonucu) durur. Bir-iki dakika içindedurmayan burun kanamalarında aşağıda tarif edeceğimiz şekilde kanamayıdurdurmaya çalışınız.

Nasıl Yapılacak?

* Baş ve işaret parmağınızla burun kanatlarını 4-5 dakika müddetle sıkınız.
* Bu şekilde netice alamadığınız takdirde, bir pamuk parçasını parmakkalınlığında yuvarlayıp rulo haline getirdikten sonra üst dudağınaltına yerleştiriniz. Üst dudaktan buruna doğru yaptığınız bu tazyik,kanamada önemli rol oynayan ana damarı sıkıştıracağından ekseriya iyinetice verecektir.
* Yukarıdaki tetdbirler de bir fayda vermeyecek olursa; kazazedeyi birsandalyeye oturtunuz. Burnunun üzerine soğuk suda ıslatılmış temiz birbez koyunuz. Biz buna "soğuk kompres uygulama" diyoruz. Kanamaduruncaya kadar birkaç dakika ara ile bezi değiştiriniz. (Yeniden soğuksuda ıslatıp tekrar burun üzerine koyunuz). Kanama durduktan sonrakazazedeye bir-iki saat için burundan nefes almamasını tavsiye ediniz.Bu şekilde, teşekkül eden pıhtı yerinden oynamamış ve kanama da yenidenbaşlamamış olur.
* Kanama bütün bu tedbirleri çaresiz kılacak derecede şiddetli ise,doktor gelinceye veya doktora yetişinceye kadar kazazedenin kanayanburun deliğine steril bir gaz bezi (tampon) tıkayınız. Bezin bir ucunudışarıda (açıkta) bırakınız. Tampon burun deliğini tıkadıktan sonra,zorla ileri itmeye çalışmayınız.

Yanıklar


Genelde üç çeşit yanık vardır:

* Isı yanıkları.
* Güneş yanıkları.
* Kimyasal maddelerin sebep olduğu yanıklar.
Yanıklar şiddetine göre ise yine üç grupta incelenir:
* Birinci derece yanıklar.
* İkinci derece yanıklar.
* Üçüncü derece yanıklar.
Birinci derece yanıklarda deri kızarmıştır, ikinci derece yanıklardakabarcıklar ortaya çıkar. Üçüncü derece yanıklar ki en tehlikelisidir;doku harabiyeti yapar:
Üçüncü ve ikinci derece yanıklarda iki büyük tehlike vardır:
* Yanık bölge çabuk mikrop kapar.
* Derin yanıklarda hasta soka girer.

BİR YANIK KAZASINDA

Ne Yapmalı?

Birinci Derece Yanıklarda:

* Yanık bölgeyi (genellikle el, ayak, kol ve bacakları) bir saat müddetle soğuk su içine daldırınız.
* Üstüne soğuk bir sargı koyunuz.
* Yanık bölgesin hava ile temasını kesmek için kalın bir sargı bezi ile(soğuk su ve soğuk pansuman uyguladıktan sonra) sıkıca sarınız.

NOT: Eğer yanık geniş bir bölgeye yayılmış ise, üzerini temiz birçarşaf veya havlu ile kapatmak sureti ile havayla temasını kesiniz.

İkinci ve Üçüncü Derece Ağır Yanıklarda:
Ağır yanıklar tıbbi bakım gerektiren yanıklardır. Hasta en kısa zamandayakınınızda bulunan bir hastahanenin acil servisine götürülmelidir.

Dikkat;
* Ortaya kabarcıklar çıkmış ise sakın patlatmaya kalkışmayıyız. Yanıkbölgenin üzerini temiz ve soğuk bir pansumanla örttükten sonra temiz vekalın bir sargı bezi ile dikkatlice sarınız.
Eğer yanık derine işlemiş ise; hastanın şoka girmemesi için ona tuz ve karbonat eriyiği içiriniz.
NOT: Bir su bardağı içine 1/4 çay kaşığı tuz, 1/8 çay kaşığı sodyumkarbonat (pasta karbonatı) koyduktan sonra su ile doldurup karıştırınızve bunu hastaya içiriniz. Aynı ölçülerle hazırlanmış bu eriyikten her15 dakika ara ile yarım bardak içiriniz.

Kimyasal Yanıklarda:

Deriye yakıcı özelliği olan kimyasal bir maddenin temas etmesi halindeilk iş; vakit geçirmeden kimyasal maddeyi bol su ile yıkayaraktemizlemektir. Ondan sonra yanık bölgenin üzerine temiz bir pansumankoyup dikkatlice sarınız ve kazazedeyi hastahaneye götürünüz.
Eğer göze asidik bir madde bulaşmış ise; bir bardak suya bir çay kaşığıkarbonat karıştırarak bu eriyik ile gözü yıkayınız. Tek göz kazayauğramış ise, kazazedenin başını -gözü aşağı gelecek şekilde- yanaçeviriniz. Böylece diğer gözü kimyasal madde ile bulaşmaktan korumuşolursunuz. Eriyiği iç kenardan dışa doğru dökerek gözü asittentemizleyiniz. Yıkama sırasında hastaya göz kapaklarını açık tutmasınısöyleyiniz. Yıkama işi bitince göz kapaklarının üzerine bir pansumanyerleştirip sarınız ve kazazedeyi derhal doktora götürünüz.

Sıcak Çarpması


Sıcak çarpması daha çok yaşlı kimselerde görülür. Uzun müddet güneşaltında oynayan çocuklar da sıcak çarpmasına maruz kalabilirler.

Sıcak çarpmasının belirtileri şöyle sıralanabilir:

* Sıcak ve kuru bir cilt.
* Baş ağrısı ile birlikte baş dönmesi.
* 41 dereceye yaklaşan yüksek ateş.
* Bulantı ve ağır vakalarda bayılma.

Ne Yapmalı?

Sıcak çarpmasına uğramış bir kazazedeye yapılacak ilk yardım maddeleri şunlardır:
* Elbiselerini soyup yatağa yatırınız.
* Vücudunu ılık suya batırılmış bir süngerle siliniz. Ateşi 38 dereceye veya 39 dereceye düşünceye kadar bu işleme devam ediniz.
* Sonra silmeyi kesiniz ve 10 dakika kadar onu gözleyiniz. Vücut ısısıtekrar yükselmeye baslarsa; süngerle vücudunu silmeye devam ediniz.
* Kazazede kendine gelince, kaybettiği su ve tuzu karşılamak üzere onatuz eriyiği içiriniz (yarım bardak suya yarım çay kaşığı tuzkarıştırarak veriniz).
* Hasta talep etse dahi soğuk su veya kolalı içkiler vermeyiniz.

Dikkat: Sıcaklık çarpmasını müteakip sıcaklık krampları da görülebilir.Kol, bacak ve karın kaslarında kasılmalar olursa, sıcak suya batırılmışbir havluyu kramplı bölge üzerine bastırarak adale ağrısınıhafifletiniz. Bununla birlikte yukarıda sıraladığımız ilk yardımusullerini uygulamayı ihmal etmeyiniz.

Donma


Kışın uzun zaman soğukta kalmış bir kimsede önce uç noktalardan(burun-kulak-yanak-parmak) başlayarak dokuların içindeki sıvı donar.Donmuş bölgedeki kan damarları iyice büzülmüş olduğundan dolaşım dururve derinin rengi mum görüntüsü verecek şekilde solar.

Dikkat: Burun, kulak ve yanak donmaları ağrı yapmadığı için, donmaktaolan şahıs bunun farkına varamaz. Ancak el ve ayak parmakları donarkenşiddetli bir ağrı verir. Donma ilerledikçe dokular uyuşur. Kazazedehalsizlik hisseder. Aynı zamanda şiddetli bir uyku bastırır. Bu uyku-donan şahıs farkına varıp tedbir almadığı takdirde- ölüm uykusudur.

Ne Yapmalı?

* Soğuk karlı havalarda, tek başınıza, yaya olarak uzun yola çıkmayınız.
* Çıkmak zorunda kaldığınız durumlarda mutlaka sıkı giyininiz. Külahsız ve boyun atkısız çıkmayınız.
* Boyun atkısı ile ilk donacak olan burun, kulak ve yanak gibi yüz bölgelerini sarınız.
* Ayakkabı yerine bot veya üstten boğdurmalı bir çizme giyiniz. Eldivensiz çıkmayınız.
* Fazla üşüdüğünüzü hissettiğiniz an burun ve kulaklannızı ellerinizle oğuşturarak ısıtınız.
* Elleriniz fazla üşüdüğü takdirde koltuk altlarına sokarak ısıtınız.

DONMUŞ BİR KAZAZEDEYE İLK YARDIM

* Yolda donmuş birini gördüğünüz zaman onu derhal arabanıza alıpüzerini sıkıca örtünüz. Eğer yaya iseniz ve kazazede de baygın birhalde ise, onu derhal sırtlayıp meskun bir yere taşıyınız.
* Donmuş bir kimseyi sakın sıcak sobanın yanına yatırmayınız. Sobasız serin bir odaya alınız.
* Evvela soğuk suya batırılmış bezlerle donmuş yerleri fazla bastırmadan oğuşturunuz.
* Dokular yumuşayıp kan deveranı başlayınca ılık suya batırılmış bezlerle masaja devam ediniz.
* Kazazede kendine gelince onu ılık bir küvete oturtabilirsiniz.Banyonun suyunu yavaş yavaş ısıtarak şahsın iyice kendine gelmesinisağlayınız.
* Banyodan çıkardığınız kazazedenin vücudunu kuruladıktan sonra ona sıcak süt veya çay içiriniz.
* Yatağa yatırıp istirahat ettiriniz.

Dikkat: Donmuş bölgeye birden bire sıcak tatbik ettiğiniz zaman damarları zedeleyip kangrene sebeb olacağınızı unutmayınız.

Zehirlenmeler


Hastahanelerin "ilk Yardım" servislerin de, acil durumlar itibariyle,zehirlenmeler üçüncü sırayı almaktadır. İstatistik bilgilerine göre,zehirlenme vakalarında hayatını kaybedenlerin ekseriyetini küçükçocuklar teşkil etmektedir. Zira, küçük çocuklar zehirli olupolmadıklarını düşünmeksizin ellerine geçen herşeyi ağızlarınagötürürler.
Dikkat: İlaçları mutlaka çocukların ulaşamayacağı yükseklikte bulunankapalı ecza dolaplarında muhafaza ediniz. Gaz, benzin, böcek öldürücü,boya inceltici, mobilya cilası, tuz ruhu gibi zehirli maddeleri kilitlidolaplarda saklayınız.

ZEHİRLENMENİN BELİRTİLERİ

* Aniden ortaya çıkan karın ağrısı.
* Etrafta boş bir ilaç şişesine veya kutusuna rastlanması.
* Bir görgü sahidinin sözlü beyanı.
* Kazazedenin kendisinden alınan bilgi.
* Ağız veya dudakların çevresinde yanıklar ve kavlamalar.
* Nefes kokusundaki anormallik.
* Kusma ve sürekli ishal

Ne Yapmalı?
* Telefonla, telefon yoksa, en seri vasıta ile doktor çağırınız. Doktora zehirlenme hakkında bilgi veriniz.
* Kazazedeye su veya süt içirerek zehiri sulandınnız.
* İlaçtan zehirlenmiş ise, hastanın boğaz gerisini parmağınızla gıdıklayarak kusmasını temin ediniz.
* Kusma sırasında (kendisi kusmuş olsa bile); kusulan zehirin tekraryemek borusuna veya nefes borusuna kaçmaması için başını kalçalarındanaşağıya gelecek şekilde eğiniz. Eğer kazazede küçük bir çocuk ise,midesi üzerine dizinize yatırınız.

Dikkat; Eğer hasta tuz ruhu (lavabo temizleyicisi) veya gaz, benzin,boya incelticisi, mobilya cilası gibi bir petrol ürünü ile zehirlenmişise; kusturmaya çalışmayınız. Zira, bu gibi maddelerin kusulmasıhalinde akciğerlerde, burun ve boğaz yollannda tehlikeli yanıklarmeydana gelmektedir.
Kusmanın tehlikeli olduğunu gösteren belirtileri şunlardır:
* Nefeste gaz veya benzin kokusu.
* Ağız veya dudak çevresinde yanıklar.
* Baygınlık
* Çırpınmalar
* Halsizlik
* Etrafta bu maddelerin içildiğini gösteren belirtiler.

DİKKAT: Eğer hastanın ne cins bir madde ile zehirlendiğinibilmiyorsanız, nefesinde koku ve ağız çevresinde yanık yok ise, doktorgelinceye kadar su veya süt içirerek zehiri sulandırınız. Kusmasınıtemin ediniz. Zehirin mide ve bağırsaklar tarafından emilmesinigeciktirmek için süt, zeytinyağı veya yumurta akı gibi bir yumuşatıcıiçiriniz. Hastayı sessiz ve sıcak tutunuz. Doktor çağırmak mümkün değilise; en seri vasıta ile onu yakınınızda bulunan bir sağlık kuruluşunayetiştiriniz.
Yukarıda saydığımız tedbirler, şu zehirlenmeler için oldukça önemlidir ve hastayı kurtaracak ehemmiyettedir:
* İlaç zehirlenmeleri
* Besin ve mantar zehirlenmeleri
* Alkol zehirlenmeleri

DİKKAT: Doktor tarafından verilmedikçe rastgele ilaç kullanmayınız veiğne vurdurmayınız. Dolapta fazla bekleyen, kokusu ve tadı bozulmuşolan yemekleri yemeyiniz; etleri kullanmayınız. Marketlerde (ambalajiçinde, adresi belli) satılanların dışında mantar yemeyiniz. Kırlardanrastgele mantar toplayıp yemeyiniz. Kapağı şişmiş konserveleriyemeyiniz.

NOT: Kazazedenin ne ile zehirlendiğini bilmiyor iseniz; kusmuğundan birkısmını bir kaba koyup doktor gelince ona gösteriniz. Eğer hastayıdoktora veya hastahaneye götürecek olursanız; kusmuk örneğini yanınızdagötürünüz. Zira doktor nasıl bir panzehir vereceğine bu örneği tahlilettikten sonra karar verecektir.

GAZ ZEHİRLENMELERİ

İnsanların evde ve işyerinde en çok zehirlendikleri vakaları şöyle sıralayabiliriz:
* Kimyevi madde üreten fabrikalardaki gaz sızıntıları.
* Boyahanelerde çevreye yayılan tiner ve boya gazları.
* Çekişi iyi olmayan bacalara bağlı kömür ve gaz sobalarından odaya dolan sızıntılar.
* Isıtma ve pişirme için kullanılan ocak tüplerindeki bütan gaz kaçakları
* Otomobillerde içeriye sızan egzoz gazları

DİKKAT: Kapalı bir odaya girdiğinizde, bayılmış birini gördüğünüzde-gaz kokusu alamazsanız dahi- gazdan zehirlendiğini farzediniz. Busebeple yangına ve patlamaya sebebiyet vermemek için elektrik düğmesiniaçmayınız, kibrit veya çakmak yakmayınız.

Ne Yapmalı?

Gazla zehirlenme sonucu bayılmış bir kimseyi gördüğünüz an derhal aşağıdaki tedbirleri alınız:
* Pencereleri, kapıları açarak odaya taze hava girmesini sağlayınız.
* Gaz sızıntısı yapan kaynağı bulup kapatınız. Bu mümkün olmadığıtakdirde (yanan bir kömür sobası veya mangalı gibi) kazazedeyi odadandışarı çıkarınız.
* Nefes alıp almadığını kontrol ediniz. Solunumu durmuş ise; yapay solunum uygulayınız.
* En kısa vasıta ile doktor çağırınız.
* Kalbi durmuş ise, kalp masajı yapınız.

MANTAR ZEHiRLENMESİ

DİKKAT: Ağaçlıklar arasında ve kırlarda, kendiliğinden yetişenmantarların zehirsizlerini zehirlilerinden ayırmak çok zordur. Busebeple, zehirsiz olduğundan emin olmadıkça kır mantarı toplayıpyememelidir. En garantisi, seralarda özel olarak yetiştirilen vemarketlerde ambalaj içinde satılan, firma adı ve adresi belli olanmantarlardan alıp yemelidir.

ZEHİRLİ MANTARLAR

Hemen hemen bütün mantar zehirlenmelerine "Amanita Muscarina" ve"Amanita Phalloides" adı verilen iki cins zehirli mantar sebepolmaktadır.
A. Muscarina'nın zehiri yüksek ısıda bile tesirini kaybetmediğinden; bucins mantarlar pişirilerek yense dahi üç saat içinde zehirlenmebelirtilerini gösterirler.

Belirtileri:

* Göz yaşarması, bol tükürük salgısı, terleme, kusma ve karın ağrısı ilk belirtileridir.
* Bu belirtileri takiben karın adalelerinde kramplar, ishal, baş dönmesi, kas seyirmesi ve göz bebeklerin de küçülme görülür.

Aman Dikkat!
* Hasta doktora yetiştirilmediği zaman şok ve koma hali kaçınılmaz olur ve solunum kifayetsizliğinden ölümle neticelenir.
A. Phalloides cinsi mantarların zehiri ısıya dayanıksız olduğundan;pişirilerek yendiği takdirde ağır bir etkisi görülmez. Ancak çiğ olarakyendiği zaman şiddetli zehirlenme belirtileri gösterir. Tesiri,yendikten 6 ila 24 saat arasında ortaya çıkmaya haşlar.

Belirtileri:

* Karın ağrısı, bulantı, kusma ve ishal gibi genel zehirlenme belirtilerine ilaveten idrar çıkaramama görülür.
* A. Phalloides'in zehiri, en büyük tesirini karaciğer üzerindegösterir. Tedavi edilmediği takdirde, karaciğer harabiyetine bağlıolarak sarılık ortaya çıkar. Bir hafta içinde hasta kaybedilir.

Ne Yapmalı?

* Mantar yendikten sonra, zehirlenme belirtileri görülür görülmez hasta kusturulmalıdır.
* Parmakla küçük dile dokununca kusma temin edilemiyor ise, tuzlu su veya ipeka şurubu verilerek kusma sağlanmalıdır.
* Kusma ile ishal, aslında vücudun kendi kendine aldığı bir savunmaşeklidir. Her iki durumda da vücut zehiri dışarı atmak istemektedir.Eğer kusmadan sonra ishal görülmez ise; mushil verilerek hastanınbağırsakları boşaltılmalıdır.
* Hasta en kısa zamanda doktora yetiştirilmeli, mümkün ise, mantar örneği de beraberinde götürülmelidir.
* A. Muscarina cinsi mantar zehirlenmelerinde deri altına veya damar içine "Atropin" verilmesi en tesirli tedavi şeklidir.
* A. Phalloides cinsi çiğ mantar zehirlenmelerinde ise damardan"Dekstroz" verilir. Aynı zamanda karbonhidratça zengin bir diyetuygulanır. Bu tür zehirlenmede Atropin'in bir tesiri yoktur.

KAN ZEHİRLENMESİ

Çok hızlı üreyen mikroplar, vücudu zayıf buldukları takdirde, sürülerhalinde dokuya hücum ederler. Zayıf buldukları noktada damarları delipkana karışırlar. Bilhassa iltihaplı yaralarda mikropların kana karışmaihtimali daha yüksektir. İşte, ne şekilde olursa olsun, mikroplarınkana karışması hadisesine "Kan zehirlenmesi" veya tıptaki adı ile"septisemi" diyoruz.
Hızlı üreyen mikroplar, en fazla bademcik, diş eti, sümük bezleri,safra kesesi, böbrek ve rahim gibi iltihap kapma riski yüksek olanyerlerden kana karışmaktadırlar.

KANIN ZEHİRLENDİĞİ NASIL ANLAŞILIR.

* Uyuşukluk, halsizlik, yorgunluk şeklinde kendisini hissettirmeye başlar.
* Hastanın ateşi sabahları az yükselmekle beraber; akşamları 40-42dereceye kadar çıkar. Ateş yükselmesi ile birlikte titreme nöbetlerigörülür.
* Tırnaklarda morarma, deride hafif kırmızı lekeler belirir.
* Dil kuru, cilt serindir.
* Terleme ve nabzın giderek hızlanması kan zehirlenmesinin en belli özelliğidir.
* Ayrıca hastanın bünyesine bağlı olarak sarılık, ishal, kusma, böbrekiltihabı, eklem yerlerinde şişlik, kalp sıkışması gibi kana karışanmikrobun cinsine göre değişen belirtiler de ortaya çıkabilmektedir.
Ne Yapmalı?
* Kan zehirlenmesinin evde, kendi imkanlarınızla, tedavisi mümkün değildir.
* Hiç vakit geçirmeden hastahaneye gidip tedavisinin doktor tarafından yapılmasını sağlayınız.

Akrep ve Yılan Sokması


Zehirli hayvanların içerisinde en tehlikeli olanları akrep ve yılandır.Yine bunların içerisinde de zehiri fazla veya az etkili olanları vardır.

DİKKAT: Akrep veya yılan sokmasından sonra ilk yardım tetbirlerialındığı halde ısırdıkları yerin çevresinde şişlik görülürse; zehirinşiddetli olduğu anlaşılmalıdır.

Ne Yapmalı?
* Sokulan yer, vakit geçirilmeden, aleve tutularak mikrobu öldürülmüşbir bıçak veya jiletle yarılmalı; zehirli kan emilerek tükürülmelidir.

DİKKAT: Kanı emen kimsenin ağzında yara olmamalıdır.
* İlk yardım çantası varsa, yaranın üzeri dezenfektan bir solüsyonla temizlenmelidir.
* Sokulan yerin biraz üzerinden kravat, mendil, eşarp veya kemer gibibirşeyle sıkmalı, böylece zehirin vücuda yayılmasına engel olunmalıdır.

DİKKAT: Sargı yarım saatten fazla bekletilmemelidir, uzun zamanbekletilen sargı kan deveranını engelleyerek kangrene yol açabilir.
* Hasta en kısa zamanda bir sağlık kuruluşuna yetiştirilmeli; geriyekalan tedavisi ehil bir doktora bırakılmalıdır. Doktor gerekligördüğünde " yılan serumu" verebilir.

DİKKAT: Isırılan yerin kızgın demirle dağlanması doğru olmadığı gibi, mikrop öldürmekten başka hiçbir faydası yoktur.

Trafik Kazaları


Trafik kazalarında, araç içinde bulunan bir şahsı veya şahısları aşağıdaki tehlikeler beklemektedir:
* Yaralanma sonucu dış kanamalar
* Çarpma sonucu burkulma, çıkık ve kırıklar.
* Çarpma sonucu beyin veya iç organ kanamaları.

DİKKAT: Kazaya uğramış bir araç içindeki kişinin veya kişilerin nasılbir zarara uğradığını kestirmek zordur. En çok bağırıp çağıran kişiyedeğil; sessizce oturan ve sabit nazarlarla bakan kişiye öncelikveriniz. Zira şiddetli bir beyin sarsıntısı geçiren veya aşırı kankaybeden kişi, bayılmasa bile soka girmiş demektir. Kazada en çokkorkulan durum beyin kanaması veya belkemiği kırıklarıdır. Kaburgakırıkları da aynı şekilde ciddiye alınmalıdır. Kırık kaburgalar içorganlarından birine batarak iç kanamalara sebebiyet verebilir.
* Kazazede bayılmış veya soka girmiş ise ve emniyet kemerine bağlıhalde duruyor ise hiçbir müdahalede bulunmadan polise ve hastahaneninilgili servisine telefon ederek kaza mahallinin adresini haber veriniz.
* Kazazede emniyet kemerine bağlı değil ve direksiyonun üzerine yığılıpkalmış ise; oturduğu koltuğun arka kısmını kumanda kolu ile hafifçegeriye yatırınız. Kazazedenin başını yavaş yavaş kaldırarak bel veboyun omurgasını dik tutmaya gayret ederek arkaya yaslayınız. Böylecekazazedenin rahat nefes almasını sağlamış olacaksınız. Boyun ve belomurgasını dik tutmanızı istememizdeki maksat, boyun veyabelkemiğindeki bir kırık ihtimalindendir. Beyin ve soğancığın uzantısıolan sinir ağı, belkemiği içindeki omirilikten geçmektedir. Omurgakırıklarında omiriliğin zedelenme ihtimali oldukça yüksektir.Omuriliğin zedelenmesi halinde sinir lifleri kopacak ve kazazedefelçlere maruz kalacaktır.
* Kazaya maruz kalan kişi baygın ise ve kanaması da yok ise bir içkanama veya kırıktan şüphe etmemiz gerekir. Bu sebeble onu arabadandışarıya çıkarmaya çalışmayınız. Koltuğuna dik oturacak şekilde emniyetkemeri ile bağlayınız. Başını koltuğa yaslamış olarak yardım gelmesinibekleyiniz.
* Eğer bir dış kanama geçiriyor ise "kanamalar" konusunda anlatıldığışekilde kanamayı durdurmaya çalışınız. Bu işlemi yaparken yine bel veboyun omurgasını dik tutmaya dikkat ediniz.

KAZAZEDE DIŞARIDA BAYGIN YATIYOR İSE

* Kazadan sonra sürücü veya yolculardan biri arabadan çıkmış; ancakşuurunu kaybederek bayılmış olabilir. Bu durum, bir beyin kanamasınıveya dış kanamadan dolayı aşırı kan kaybını akla getirmelidir. Eğerbayılmaya rağmen nefes alış-verişi normal ise -bir belkemiği kırığıolabileceğini hesaba katarak- kazazedeyi boylu boyunca uzatınız.
* Bayılmış kişinin kusabileceğini ve dilinin geriye doğru kıvrılaraknefes borusunu tıkayabileceğini düşünerek -boynunda kırık yok ise-başını yana çeviriniz.
* Motosiklet kazasında baygın düşmüş birini gördüğünüz zaman yukarıdakiaynı tetbirleri alınız. Başında kaskı varsa dikkatlice çıkarınız.


NOT: Kazayı mutlaka telefonla en yakın hastahanenin acil servisine vepolise haber veriniz. Kazazedenin başında beklemeniz gerekiyor ise;yoldan geçen bir arabayı durdurunuz. Sürücüsüne kazayı -yerinibelirterek- polise ve hastahaneye telefonla haber vermesini isteyiniz.

Elektrik Kazaları


Bu kazaların çoğu, elektrikli iş makinalarında çalışan işçilerin veelektrikli aletleri kullanan ev hanımlarının bilgisizliğindenkaynaklanmaktadır.

DİKKAT:
* Makina ve aletlerin fişlerini mutlaka tek elinizle (sağ elle) takınız.
* Makinayı çalıştırmadan önce, kontrol kalemi (faz kalemi) ile kaçakolup olmadığını kontrol ediniz. Kaçak olan aletleri ve makinaları tamirettirmeden asla kullanmayınız.
* Islak elle elektrikli makinalara ve düğmelerine dokunmayınız.
* Çıplak elektrik tellerine dokunmayınız.
* Bozuk elektrikli aletleri kendiniz tamir etmeye çalışmaymız.
* Elektriğe çarpılmış birine çıplak elle dokunmayınız.
* Mekanik sigortalara gerektiğinden fazla tel sarmayınız.
* Aydınlatma lambalarına bağlı sigortaya üç telden fazla,
* Fişlere bağlı sigortaya beş telden fazla sarmayınız.
* Motorlu ve ısıtmalı cihazlarda mutlaka topraklı (üç telli) fişkullanınız. Topraklı fişler, kısa devre olduğu zaman sigortayıattırarak sizi çarpılma tehlikesine karşı korumuş olurlar.

ELEKTRİĞE ÇARPILMIŞ BİRİNE YAPABİLECEĞİNİZ YARDIMLAR

* Elektriğe çarpılmış birini gördüğünüz zaman derhal sigortaları-otomatik ise- basarak veya kolunu aşağı indirerek kapatınız. Mekanik(vidalı) ise yerinden çıkarınız.
* Sigortanın yerini bulamadığınız takdirde kuru bir odun veya plastik parçası ile elektrikli teli kazazededen ayırınız.
* Kazazede baygın ise derhal doktor çağırınız.
* Nefes alıp almadığını kontrol ediniz. Solunumu durmuş ise; doktor gelinceye kadar yapay solunum uygulayınız.
* Kalbinin çalışıp çalışmadığını kontrol ediniz. Eğer solunumlabirlikte kalp de durmuş ise; ilgili konuda anlatıldığı gibi, yapaysolunumu ve kalp masajını birlikte uygulayınız.
* Elektriğe çarpılmış bir kimsede aynı zamanda yanıklar da meydanagelmiş olabilir. Bu yanıklara -kişi kendinde ise- "yanıklar" bahsindeanlatıldığı şekilde derecesine göre ilk yardımı yapınız.

DİKKAT: Çocuklar, elektrikli aletlere karşı daima ilgi duyarlar veonları çalıştırarak eğlenmek isterler. Daha küçük çocuklar, prizlereşiş, çivi, tornavida veya benzeri madeni şeyleri sokarak oynamakisterler. Eğer evinizde bu gibi şeylere meraklı küçük çocuklarınız varise ve bir türlü onları bu huylarından vazgeçiremiyor iseniz; birelektrikçiye müracaat ediniz. Açık prizlerinizi, kapaklı prizlerledeğiştirmesini söyleyiniz. Bu tip prizlerin, kapakları yaylı olanlarıdaha emniyetlidir.

Suda Boğulma Kazaları


Suda boğulma kazaları, zannedildiği gibi daha çok acemi yüzücülerinveya yüzme bilmeyenlerin değil; kendisini iyi yüzücü zanneden,gösterişe hevesli kişilerin başına gelmektedir. İstatistikler, boğulmavakalarının ancak yüzde beşinin gerçek kaza niteliği taşıdığınıgöstermektedir.

DİKKAT:
* Tanımadığınız bir suya tek başınıza yüzmeye gitmeyiniz.
* Dibini bilmediğiniz bir suya tepe üstü dalış yapmayınız.
* İyi bir yüzücü olduğunuzu ispatlamaya çalışmayınız. Tehlikeli numaralar yapmaktan ve uzaklara açılmaktan kaçınınız.
* Deniz yatağı ve deniz simidi gibi içi hava doldurulmuş plastikyüzücülere güvenip kendinizi denizin kucağına bırakmayınız. Sizfarkında olmadan, rüzgar ve akıntı, üzerinde güneş banyosu yaptığınızplastik yatağı veya botu uzaklara sürükleyebilir.
* Tek başınıza yüzerken sürat motorlarına dikkat ediniz. Motor sürücüleri, tek kişiyi zor farkederler.
* Tekne kullanıyor iseniz; mutlaka yanınıza cankurtaran yeleği alınız.
* Şaka niyetiyle de olsa, hiç kimseyi habersiz suya itmeyiniz.
* Suya birden bire dalmayınız. Su ile vücudunuz arasındaki ısı farkıçoğu zaman fenalaşmanıza ve paniğe kapılarak boğulmanıza sebeb olur.
* Yüzerken, küçük çapta da olsa, fenalık hissettiğiniz an sudan çıkınız.
* Boğulmak üzere olan ve çırpınan birini gördüğünüz zaman, bu konudatecrübeniz yoksa, kurtarmak için suya dalmayınız. Zira boğulmak üzereolan kazazede, can havliyle size tutunmaya çalışacak ve sizin dekendisi ile birlikte boğulmanıza sebep olabilecektir.

Neler Yapabilirsiniz?
- Boğulmak üzere olan birini gördüğünüz zaman elinizin altında veçevrenizde onu kurtarmada işe yarıyacak ne varsa kullanınız. Bir daluzatabilir, bir tahta parçası veya can simidi atabilir, bir halatkullanabilirsiniz.
- Elinizden hiçbir şey gelmezse bağırarak başkalarından imdat isteyiniz.

KAZAZEDE SUDAN ÇIKARILDIKTAN SONRA
Sudan kendi başına çıkan veya kurtarılan bir kazazede değişik durumlar altında olabilir:
- Bayılmamıştır ve solunum yapmaktadır: Kazazede kendisinde imiş gibigörünmekle beraber şok geçiriyor olabilir. Telaşa kapılmayınız vehastanın moralini düzeltici telkinde bulununuz. Üzerine battaniye,ceket, kazak gibi şeyler örterek vücudunu sıcak tutunuz. Öksürük nöbetigeçiriyor ise ve yüzü de morarmış ise mutlaka doktor çağırınız. Çünkübu belirtiler, yuttuğu suyun yanlışlıkla akciğerlerine gittiğinigöstermektedir.
- Bayılmıştır Fakat solunumu normaldir: Onu boylu boyunca uzattıktansonra vücuduyla birlikte başını yana çeviriniz. Böylece yuttuğu suyuçıkarmasını sağlamış ve akciğerlere kaçmasını önlemiş olursunuz.
- Bayılmıştır ve nefes alması da durmuştur: Kazazedeyi boylu boyuncayere uzatınız. Ensesinin altına bir ceketi veya kazağı katlayıp koyunuzve başını geriye yaslayınız. Böylece nefes almasını kolaylaştırıcıpozisyona getirmiş olursunuz. Ondan sonra yapay solunuma geçiniz. Eğerkalbi de durmuş ise; doktor gelinceye kadar yapay solunumla kalpmasajını birlikte tatbik ediniz.
Boğulan bir kimsenin kendine gelmesi saatler sürebilir. Çünkü soğuk birvücut, oksijeni beyine çok geç ulaştıracaktır. Bu sebeble, kazazedeyeyapay solunum uygularken vücudunu da sıcak tutmaya çalışınız.

İKAZ: Günün kahramanı olmak için, doktora haber vermeye lüzumgörmeksizin kazazedeye yardıma koşmayınız. İlk yapacağınız iş (helesolunum ve kalp durmuş ise) doktor çağırmaktır. Yapay solunuma ve kalpmasajına ancak doktoru beklerken teşebbüs etmelisiniz.

Göze Yabancı Cisim Kaçması


Göze kaçan yabancı cisimler genellikle üst göz kapağının iç yüzüne yerleşir.

Cismi çıkarmak için:
* Kazazedeyi aşağı doğru baktırınız.
* Üst göz kapağının dış kenarını iki parmağmızın arasına sıkıştırarak tutunuz.
* Bir kurşun kaleminin yanı ile üst kapağı hafifçe bastırınız.
* Göz kapağının iç yüzünü dışa çeviriniz.
* Kapağın iç yüzüne yapışmış olan cismi temiz bir tülbentin veya mendilin ucu ile çıkarınız.

DİKKAT: Bu işlemler sırasında göze asla dokunmayınız.
Yabancı cisim bazan gözün saydam olan ön yüzeyine (kornea) yapışıp kalır. Bu durumda cismi rahatça görmeniz mümkündür:
* Kazazedeye gözünü birkaç defa kırpıştırmasını söyleyiniz
* Kırpıştırma ile meydana gelen gözyaşı, kendisi ile birlikte cismi sürükleyerek dışarı çıkacaktır.

DİKKAT: Eğer cisim gözün saydam tabakasına iyice oturmuş; çıkmakniyetinde değil ise, göze asla dokunmayınız. Kibrit, kürdan veyabenzeri başka birşey ile çıkarmaya uğraşmayınız. Bu durumda:
* Kazazedeye gözünü kapattırınız.
* Göz kapağının üzerine nemli bir pamuk parçası koyarak sarınız.
* Kazazedeyi derhal bir doktora götürünüz.

NOT: Parçayı çıkarmak için gözü ovuşturmayınız. Zira, yabancı cisim birmaden talaşı ve başka kesici bir şey olabilir. Ovuşturmakla onun saydamtabakayı yırtmasına sebep olabilirsiniz.

Solunum Yollarına Yabancı Cisim Kaçması


Solunum yollarına (burun veya nefes borusuna) yahut boğaza kaçan şeylergenellikle yiyecek maddeleridir. Bundan başka -bilhassa çocuklarda-toplu iğne, madeni paralar, boncuklar, düğmeler ve benzeri şeylerdir.
* Eğer yabancı cisim buruna kaçmış ise; kazazedeyi hızlı bir şekilde-burun deliklerini açık tutarak- sümkürtünüz. Yabancı cisim, kaygansümük maddesi ile birlikte dışarı çıkacaktır.
* Yabancı cisim nefes borusuna kaçmış ve kazazede buna rağmen nefesalabiliyor ise burun deliklerini kapatarak hızlıca öksürmesinisöyleyiniz. Eğer cisim öksürük ile birlikte çıkmaz ise başka bir şeyleçıkarmaya çalışmayınız. Kazazedeyi en yakın hastahaneye götürünüz.
* Yabancı cismin nefes borusuna kaçması ile birlikte kazazede soluk alamıyor ve morarmış ise;
- Çocuk ise karın üzeri dizinize veya kolunuza yatırınız.
- Yetişkin ise yere yatırıp başını yana çeviriniz.
* Kürek kemikleri arasına elinizin ayası ile birkaç defa darbeler halinde vurunuz.
* Yabancı cisim çıkmaz ve kazazede hâlâ soluk alamaz ise; yapay solunum uygulayınız.
* Derhal doktor çağırınız.

YABANCI MADDE YUTULMUŞ İSE
Eğer yabancı bir madde (yiyecekler dışında) yutulmuş ise -ki bunugenellikle küçük çocuklar yapar- kazazedeyi hemen doktora götürünüz.

DİKKAT: Çocuğa hiçbir yiyecek, içecek veya mushil şurubu vermeyiniz.Korkutmadan ve tehdit etmeden ne yuttuğunu söyletmeye çalışınız.

Bayılma


Beyne giden kanın geçici olarak azalması sonucu, kısa bir süre, meydana gelen şuur kaybıdır. Sebepleri şöyle sıralanabilir.

* Çok sıcak banyolar.
* Uzun zaman, kımıldamadan, ayakta durmak.
* Uzun müddet yatakta kaldıktan sonra, birden bire ayağa kalkmak.
* Fazla miktarda alkol ve tütün kullanmak.
* Başa ani bir darbe almak.
* Göbek hizasının biraz üzerinde (plexus solaris) ani bir darbe almak.
* Beklenmedik bir acı haber karşısında sinirlerin aşırı yüklenmesi.

Belirtileri:
* Yüzde solgunluk
* Dengeyi zor sağlama
* Soğuk terleme
* Görme ve duymada azalma

Ne Yapmalı?
Bir kimsede yukarıda saydığımız belirtileri gördüğünüz zaman, onuderhal oturtunuz. Başı dizleri hizasına gelecek şekilde aşağısarkıtınız.
Bayılma olduğu takdirde, şunları yapınız:
* Şahsı boylu boyunca yere uzatınız.
* Kravatını ve yakasını gevşetiniz.
* Ayılması için on dakika bekleyiniz.
* On dakika geçtiği halde baygınlık devam ederse, mutlaka hastayı birdoktora yetiştiriniz. Baygınlığın uzun sürmesi, bunun sıradan birbayılma olmadığını gösterir.

DİKKAT: Bayılmış bir kimseyi, ayıltmak için tokatlamayınız veyasarsmayınız. Yüzünü, ellerini, alnını ovmayınız ve saçlarınıçekmeyiniz. Baygın kişi kendine geldiği zaman serinletici bir şeyiçirmeyiniz. Hemen kalkıp yürümesine izin vermeyiniz. Kendisini iyicetoparlayıncaya kadar yatar vaziyette tutunuz. Yukarıda saydığımızdavranışlar yanlış olmakla beraber, maalesef ayılmaya yardımcı olacağızannı ile yapılagelen şeylerdir.