Erzurum Kongresi yap?ld??? dönemlerde geçen bir konu?ma:

"Mazhar not defterin yan?nda m??"
"Hay?r pa?am."
"Zahmet olacak ama bir merdiveni inip ç?kacaks?n. Al gel."

Mazhar Müfit Kansu'nun a?a??ya gidip elinde not defteriyle geldi?ini görünce, sigaras?ndan bir iki nefes çektikten sonra: "Ama bu defterin, bu yapra??n? kimseye göstermeyeceksin. Sonuna kadar gizli kalacak. Bir ben, bir sen, bir de Süreyya (Kalem Mahsus Müdürü) bileceksiniz, ?art?m bu..."

Pa?a'n?n ?art? kabul edildi. Bundan sonras?n? olay?n ?ahidi Mazhar Müfit Kansu'nun a?z?ndan dinliyoruz: "Öyleyse tarih koy" dedi. Koydum: 78 Temmuz, 1919 Sabaha kar??.

"Pekala yaz" diyerek devam etti. "Zaferden sonra Hükümet biçimi Cumhuriyet olacakt?r... Bu bir. ?ki Padi?ah ve Haneden hakk?nda zaman? gelince gereken i?lem yap?lacakt?r. Üç örtünme kalkacakt?r. Dört Fes kalkacak, uygar milletler gibi ?apka giyilecektir."

Bu anda kalem elimden dü?üverdi. Yüzüne bakt?m. O da benim yüzüme bak?yordu. Bu, gözlerin bir tak?l??ta birbirlerine çok ?ey anlatan konu?u?uydu. Pa?a ile zaman zaman senli benli konu?urdum. "Neden duraksad?n?" dedi. "Dar?lma ama pa?am, sizin hayal pe?inde ko?an taraflar?n?z var" dedim.
Güldü...

"Bunu zaman gösterir, sen yaz" dedi. "Be? Latin harflerini kabul etmek." "Pa?am yeter, yeter..." dedim. Biraz da hayal ile u?ra?maktan b?km?? bir insan?n davran??? ile: "Cumhuriyet ilan?n? ba?arm?? olal?m da üst taraf? yeter" dedim.

Defterimi kapatt?m. "Pa?am sabah oldu. Siz oturmaya devam edeceksiniz, ho?çakal?n" dedim. Yan?ndan ayr?ld?m. Gerçekten gün a?arm??t?. O anda olaylar?n beni nas?l aldatt???n? ve Mustafa Kemal'i do?rulad???n? ve Mustafa Kemal'in beni nas?l bir cümle ile y?llar sonra susturdu?unu tarih önünde aç?klamal?y?m...

Aradan y?llar geçmi?ti...

Çankaya'da ak?am yemeklerinde birkaç defa: "Bu Mazhar Müfit yok mu, kendisine Erzurum'da örtünme kalkacak, ?apka giyilecek, Latin harfleri kabul edilecek dedi?im ve bunlar? not etmesini söyledi?im zaman, defterini koltu?unun alt?na alm?? ve bana hayal pe?inde ko?tu?umu söylemi?ti" demekle kalmad?, bir gün önemli bir ders daha verdi.

?apka devrimini aç?klam?? olarak Kastamonu'ndan dönüyordu. Ankara'ya geldi?i zaman da otomobille eski meclis binas? önünden geçiyordu. Ben de kap? önünde bulunuyordum. Manzaray? görünce gözlerime inanamad?m!...

Kendisinin yan?nda oturan Diyanet ??leri Ba?kan?'n?n ba??nda da bir ?apka vard?. Kendisi ne ise? Fakat kendisim kar??lamaya gelenler aras?nda bulunan Diyanet ??leri Ba?kan?na da ?apkay? giydirmi?ti. Ben hayretle bu manzaray? seyrederken otomobili durdurdu. Beni yan?na ça??rd? ve ?öyle dedi: "Azizim Mazhar bey, kaç?nc? maddedeyiz? Notlar?na bak?yor musun?"