|
|
 |
« Yanıtla #2 : Ocak 21, 2007, 12:29:42 ÖS » |
|
William Shakespeare (1564 - 1616)
En büyük oyun yazarlar?ndan biri olarak de?erlendirilen ?ngiliz ?air William Shakespeare, yaratt??? karakterlerde insan do?as?n?n en de?i?mez özelliklerini benzersiz bir ?iir diliyle yans?tmas? dolay?s?yla, ya?ad??? yüzy?ldan bu yana her ça?da ve her ülkede en s?k sahnelenen oyunlar yazar?d?r. 1564 y?l?nda Warwickshireda Stratford-upon-Avon'da do?an Shakespeare'in bunca ününe kar??n, hayat?na ili?kin kesin belge ve bilgiler çok azd?r.
Babas? ticaretle u?ra?an bir i?adam?yd?. Rönesans ?airlerinden olan Shakespeare; büyük bir olas?l?kla Stratford'daki ortaokulda ö?renim gördü. 18 ya??ndayken, kendisinden yakla??k sekiz ya? büyük olan Anne Hathaway ile evlendi ve bu evlilikten önce bir k?z?, sonra biri o?lan öbürü k?z ikizler dünyaya geldi. Bu s?ralarda Stratford'u terk eden Shakespeare'in, bundan sonra 1592'ye kadar ki ya?am?na ili?kin bilgi yoktur. Bu tarihte bir oyun yazar?n?n yazd??? bir kitapç?kta Shakespeare’e de?inilmesi, hatta onun ba?kalar?n?n oyunlar?n? çalmakla suçlamas? dolay?s?yla, Shakespeare'in bu s?rada bir tiyatro toplulu?unda yazar ve oyuncu olarak çal??t??? bilinmektedir. Y?lda ortalama iki oyun yazan Shakespeare, kendi oyunlar?nda da küçük roller al?yordu. 1594’e gelindi?inde, Chamberlain Toplulu?u'nun önde gelen bir oyuncusuydu. Ayn? y?l oyunlar? yay?mlanmaya ba?lad?. Döneminin bütün özelliklerini ta??d??? oyunlar?n?n ba?ar?s? üzerine kazanc? gittikçe artan Shakespeare'in, Kraliçe I. Elizabeth döneminin sonlar?nda varl?kl? bir ya?am sürdü?ü, kendi oyuncu toplulu?u için 1599'da Londra'da yapt?r?lan Globe Tiyatrosu’nun hisselerinin bir bölümünü sat?n ald??? bilinmektedir.
Londra'da birkaç y?l daha kalan Shakespeare, daha sonra Stratford'a dönerek burada ya?amaya ba?lad? ve büyük bir olas?l?kla son oyunlar?n? da burada yazd?. Shakespeare'in, bir bölümü soylu bir genci öven, bir bölümü de bir kad?na duydu?u sevgiyi dile getiren Soneler'i son derece duyarl? ve zengin bir dille kaleme al?nm?? ?iirlerdir.
Shakespeare her biri birbirinden de?i?ik komedi ve trajediler kaleme ald?. “Bir Yaz Gecesi Rüyas?” adl? komedisinde, baz? kendi halinde ki?ilerin dükü e?lendirmek için bir oyun sahnelemeye kalkt?ktan sonra iki laf? bir araya getirememeleri Shakespeare'in benzersiz güldürü yetene?ini ortaya koyar. Trajedilerinde ise izleyicilerin tüylerini diken diken eden bir gerilim yaratabilmi?tir. Birçok ba?ka yazar ince esprili komediler, romantik oyunlar, ürkütücü cinayet ve öç alma trajedileri, büyük öyküleri yazmakta ustayd?. Ama hiçbiri bunlar?n tümünde birden Shakespeare kadar ba?ar?l? olamad?.
Bu ola?anüstü çe?itlili?in yan? s?ra, izleyicilerin ve okuyucular?n Shakespeare'in oyunlar?nda en çok hayranl?k duyduklar? ?eylerden biri, onun yap?tlar?ndaki karakterlerin "kitap karakterleri" gibi gözükmemesiydi. Tersine, bu karakterler bir oyunda de?il de ya?amda kar??la??ld???nda görünür görmez tan?nacak kadar gerçek ki?ilerdir. Asl?nda Shakespeare'in kahramanlar?ndan baz?lar?, o kahraman?n yer ald??? oyunu görmeyen ki?ilerce bile bilinir. ?riyar?, ho?sohbet, cana yak?n bir adam olan, e?lenceyi ve ?arab? seven Sir John Falstaff bunlardan biridir. Yazar?n Henry IV adl? oyununun birinci ve ikinci bölümlerinde geçen Prens Halin arkada?lar?d?r. Shakespeare Henry V'te Falstaff'?n nas?l öldü?ünü anlatan bir sahneye yer vermi?, ama Kraliçe I. Elizabeth'in bu karakteri ba?ka bir oyunda gene görmek istemesi üzerine de Windsor'un “?en Kad?nlar?” adl? komedisinde Falstaff yeniden ortaya ç?km??t?r.
Shakespeare'in karakterleri aras?nda özellikle ünlü olanlardan biri de, t?pk? gerçek ya?amda oldu?u gibi, hiçbir zaman tam olarak anla??lamayan, her ça?da yoruma aç?k bir ki?ili?i olan Danimarka Prensi Hamlet'tir. Ac? çekmek ya da kendini öldürerek bu ac?y? dindirmek aras?nda bocalayan Hamlet'in ikilemini, Shakespeare ünlü "Olmak ya da olmamak! ??te bütün sorun bu!" dizesiyle dile getirmi?tir. Shakespeare'in “Hamlet”, “Macbeth” ve “Kral Lear” gibi trajedilerinde kahramanlar?n as?l sorunu kendi kusurlar? ya da zay?fl?klar?d?r. Bunlar ço?unlukla ac?mas?zl?k, h?rs, k?skançl?k, bencillik gibi ho? olmayan özelliklerdir. Öte yandan Shakespeare gene de öyle canl? karakterler yarat?r, onlar?n iç dünyas?n? ve ac?lar?n? öylesine sevecenlikle sergiler ki, izleyiciler onlara yak?nl?k duyar, ba?lar?na gelenlere üzülür. Shakespeare'in böyle canl? karakterler yaratmas?, oyunun öyküsü gerçek d??? bile olsa, ki?ilerin inand?r?c? oldu?u anlam?na gelir. Karakterlerin ?iir diliyle konu?malar? bile onlar?n inand?r?c?l???n? zedelemez.
William Shakespeare, 23 Nisan 1616'da Startfort'ta, Ben Jonson ile birlikte kat?ld??? bir ?ölenin ard?ndan hayat gözlerini kapam??t?r. Eserlerinin bir ço?u Türkçe’ye çevrilerek, ülkemizde de sergilenmi?, baz?lar? da sinema filmi olarak çekilmi?tir.
Komediler
”Bir Yaz Gecesi Rüyas?” bir büyü ve yanl??l?klar komedisidir. Atina yak?nlar?ndaki bir koruda yollar?n? ?a??ran dört sevgili, Periler Kral? Oberon ile kavgac? hizmetkâr? Puck'?n büyüsüne kap?l?rlar. Kentten bir grup i?çi de, gözden uzak bir yerde oyunlar?n? prova etmek için koruya gelir. Onlar da perilere kat?l?rlar ve ortaya bir sürü kar???kl?k ve komik durum ç?kar. Sonunda her ?ey düzelirse de, en komik sahne i?çilerin Dük Theseus'un dü?ün ?öleninde oyunlar?n? oynad?klar? sahnedir.
”On ?kinci Gece” de bir yanl??l?klar komedisidir. Kad?n kahraman Viola'n?n gemisi yabanc? bir ülkenin aç?klar?nda batar. Erkek k?l???na giren ve "Cesario" ad?n? alan Viola, ülkenin yöneticisi Dük Orsinonun hizmetine girer. Erkek k?l???ndayken Dük'e a??k olur. Orsino'nun a??k oldu?u zengin Kontes Olivia da "Cesario"ya tutulunca durum kar???r. Gene en komik sahneler, ne?eli Sir Tobby Belch ve arkada?lar?n?n Olivia'n?n kendini be?enmi? ve süslü u?a?? Malvolio'yu kand?rmak için oyun oynad?klar? sahnedir.
”Venedik Taciri” de bir komedi olmakla birlikte ciddi bölümler de içerir. Oyundaki kötü adam Yahudi tefeci Shylock'tur. Borç ald??? paray? ödeyemeyen tüccar Antonio'dan, kendi vücudundan kesilecek yar?m kilogram et ister. Shylock'un açgözlülükle b?ça??n? biledi?i gerilimli bir duru?madan sonra Antonio kendisini savunan genç bir avukat?n zekâs? sayesinde kurtulur.
Trajediler
Shakespeare'in tüm oyunlar? aras?nda en çok sahnelenen Romeo ile Juliet' tir. ?talya'n?n Verona kentinde ya?ayan birbirlerine dü?man ailelerin çocuklar? olan Romeo ile Juliet'in, aileleri aras?ndaki nefret yüzünden son bulan a?klar? anlat?l?r.
Hamlet'te, babas? öldükten sonra annesiyle evlenen amcas?n?n asl?nda babas?n?n katili oldu?unu ö?renen Danimarka Prensi Hamlet derin bir ac?ya kap?larak öç almaya karar verirse de, bunu bir türlü gerçekle?tiremez. Oyun, yaln?zca amcas? Claudius'un de?il, kraliçe ve Hamlet'in de öldükleri bir sahneyle biter.
"Kral Lear" Shakespeare trajedilerinin en korkuncu, ama belki de en önemlisidir. Gururlu ve bencil olan ya?l? Kral Lear, sad?k ve sevgili k?z? Cordelia'n?n kendisini ne kadar sevdi?ini ablalar? gibi abartmal? bir dille aç?klamamas? üzerine, öfkeye kap?larak onu sürgüne gönderir ve tüm servetini öbür k?zlar? Goneril ve Regan aras?nda payla?t?r?r. Oysa iltifat dolu sözlerine kar??n bu iki karde? zalim ve haindir. Çok geçmeden Lear onlar?n gerçek yüzlerini görür. F?rt?nal? bir gecede soka?a at?lan Lear, Cordelia'ya yapt??? haks?zl???n ac?s?yla ç?ld?rmaya ba?lar. Sonunda onu kurtarmak için geri dönen Cordelia da dü?manlar? taraf?ndan öldürülür. Üzüntüden peri?an olan kral k?z?n?n ölüsüne sar?larak son nefesini verir.
Tarihsel Oyunlar
Shakespeare konular?n ?ngiliz tarihindeki olaylardan alan birkaç oyun da yazd?. Bunlardan ilki, rakiplerine ve dü?manlar?na ac?mas?z davranan kötü ruhlu ve kambur Kral III. Richard'? anlatan Kral Üçüncü Richard'?n Tragedyas?'d?r. Kurbanlar? aras?nda Londra Kulesi'nde öldürülen iki genç prens de vard?r. Ya?am?n? yitirdi?i Bosworth Field çarp??mas?ndan bir gece önce prenslerin ve öteki kurbanlar?n?n hayaletleri uykusunda Richard'a görünür.
Tarihsel oyunlar?ndan baz?lar? bir dizi olu?turur: The Tragedy of King Richard II, Henry IV’ün iki bölümü ile Henry V. The Tragedy of Richard I'? da güçsüz kral taht?ndan vazgeçerek tac?n? IV. Henry ad?n? alan Henry Bolingbroke'a b?rak?r. Öbür iki oyunda, yeni kral?n yönetimi s?ras?nda sorunlar ve ayaklanmalar ba? gösterir; bu s?rada kral?n öz o?lu Prens Hal avare ve savurgan bir ya?am sürer. Ama babas?n?n ölümüyle tahta geçerek V. Henry ad?n? alan Prens Halin döneminde düzen yeniden kurulur. V. Henry'nin ordular? Fransa'da büyük zafer kazan?r. Henry'nin Frans?z prensesiyle evlenmesi her iki ülkeye de bar?? getirir.
Shakespeare'in, konular?n? Eski Yunan ve Roma tarihinden alan oyunlar?ndan en ünlüsü ise Julius Caesar'd?r. Bu oyunda dürüst ve erdemli bir ki?ili?i olan Brutus, Jül Sezar'?n kendisini Roma imparatoru ilan etmesini önlemek amac?yla, arkada?lar?yla birlik olup çok sevdi?i Jül Sezar'? özgürlük ad?na öldürür. Ama bunun cumhuriyetin yok olmas?n? önleyememesi üzerine de kendi can?na k?yar.
"Mutlu Son"la Biten Oyunlar
Shakespeare ya?am?n?n sonlar?na do?ru kötülük ve ac?y? içerdikleri için tam olarak birer komedi say?lmayan, ama ölümle de?il de ba???lama ve mutlu sonla bittikleri için trajedi de say?lmayan birkaç oyun yazd?. Bu oyunlardan biri olan K?? Masal?'nda, Leontes adl? bir kral hiçbir neden yokken kar?s? Hermione'yi k?skan?r, kar?s?yla tüm ili?kisini keser ve bebek ya??ndaki Perdita adl? k?z?n?n yabani hayvanlara yem olsun diye ?ss?z bir yere b?rak?lmas?n? emreder. Perditay? bir çoban kurtar?r ve büyütür. Sonunda k?z, babas?na geri döner. Kral?n uzun y?llar boyunca pi?manl?kla and??? ve öldü diye yas tuttu?u Hermione de geri döner, böylece sonunda geçmi?in hatalar? ba???lan?r.
F?rt?na'da ise olay, düklü?ü elinden al?nan Prospero'nun yönetimindeki bir adada geçer. Büyü gücüne sahip Prospero, hava perisi Ariel'i ve yar? insan yar? canavar Caliban'? yönetmektedir. Y?llar önce hileyle düklü?ü ele geçiren Prospero'nun karde?i Antonio, adan?n yak?n?nda bir deniz kazas? geçirir. Prospero büyü gücüyle kendisine haks?zl?k edenleri cezaland?r?r. Ama daha sonra onlar? ba???lar ve k?z? Miranda'n?n Antonio'nun o?lu Prens Ferdinand ile evlenmesine izin verir. Oyun Prospero'nun büyülü de?ne?ini k?rmas?, büyü kitab?n? denize atmas? ve tüm grubun dü?manl?klar? geride b?rak?p büyüyle onar?lm?? gemiyle ?talya'ya yelken açmas?yla sona erer.
|
